z dnia 21 maja 2001 r.
(Dz. U. z dnia 19 czerwca 2001 r.)
Wskazania ogólne
1. Edukacja dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym polega na integralnej realizacji funkcji wychowawczej, dydaktycznej i opiekuńczej szkoły z uwzględnieniem specyficznych form i metod pracy oraz zasad nauczania, opisanych przez współczesne nauki pedagogiczne.
2. Specyfika kształcenia dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym polega na wychowaniu i nauczaniu całościowym, zintegrowanym, opartym na wielozmysłowym poznawaniu otaczającego świata - w całym procesie edukacji. W stosunku do wielu uczniów, zwłaszcza z upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym, przez cały okres ich pobytu w szkole podstawowej, a następnie w gimnazjum, działania edukacyjne mogą nie wykraczać poza pewien obszar, zaspokajając specyficzne potrzeby edukacyjne tych uczniów. Należy uznać prawo osób niepełnosprawnych do rozwoju we własnym tempie i uwzględniać to prawo podczas ustalania kierunków pracy.
Z opisanego wyżej powodu podstawa programowa nie przypisuje kolejnym etapom edukacyjnym w szkole podstawowej i gimnazjum odrębnych celów i nie wyróżnia dla nich odrębnych zadań ani treści nauczania.
3. Działalność edukacyjna szkoły (dydaktyczna, wychowawcza i rewalidacyjna) opiera się na indywidualnych programach edukacyjnych, ustalonych dla każdego ucznia na podstawie wielospecjalistycznej oceny poziomu jego funkcjonowania, i zawierających realne, szczegółowe cele, zadania i treści, mieszczące się w strefie najbliższego rozwoju ucznia. Powinny one pozostawać w zbieżności z celami, zadaniami i treściami niniejszej podstawy programowej.
4. Indywidualne programy edukacyjne powinny być opracowywane przez zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem. Do zadań członków tego zespołu należy:
1) ustalanie dla każdego ucznia w określonych odstępach czasu, nie rzadziej jednak niż raz w roku, oceny poziomu funkcjonowania (do rejestrowania oceny zmian w funkcjonowaniu ucznia mogą być stosowane różne dokumenty, opisane w literaturze pedagogicznej lub wypracowane w danej placówce - dokumentacja ma charakter ciągły, obejmujący cały czas pobytu ucznia w szkole),
2) programowanie aktywności indywidualnej i zespołowej uczniów z równoczesnym zaangażowaniem sfery umysłowej, emocjonalno-motywacyjnej i działaniowej,
3) programowanie zintegrowanych oddziaływań rewalidacyjnych wspierających rozwój ucznia.
5. Nauczyciele powinni prowadzić zajęcia edukacyjne, organizując uczniów w zespoły edukacyjno-terapeutyczne (zwane w ramowych statutach szkół oddziałami), zachowując ciągłość nauczania i dostosowując czas zajęć i przerw do potrzeb i możliwości psychofizycznych uczniów. O doborze uczniów do zespołów decydują głównie ich potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne, w mniejszym stopniu wiek i lata nauki.
6. W miarę zmian zachodzących w rozwoju uczniów, w wyniku rozbudzenia zainteresowań i ujawnienia zdolności, możliwe jest na każdym etapie edukacyjnym wyodrębnienie dla celów organizacyjno-metodycznych zajęć edukacyjnych:
1) funkcjonowanie w środowisku,
2) muzyka z rytmiką,
3) plastyka,
4) technika,
5) wychowanie fizyczne,
6) religia/etyka.
W kształceniu tym wskazana jest pełna korelacja treści nauczania i wychowania.
7. Nawet niewielkie postępy ucznia powinny być wzmacniane pozytywnie, natomiast brak postępów nie podlega wartościowaniu negatywnemu.
8. Wskazane jest nawiązanie współpracy z rodziną ucznia, włączanie jej w tworzenie planu rewalidacji, a także w miarę możliwości w realizowanie pewnych jego elementów w domu rodzinnym ucznia. Konieczna jest też taka organizacja działalności rewalidacyjnej szkoły, która przygotuje środowisko do przyjęcia ucznia, jego zaakceptowania i udzielania mu pomocy.
9. Pożądany jest udział rodziców (opiekunów) w konsultacjach dotyczących postępów i trudności ucznia, wspieranie przez szkołę ich wysiłków w pracy z dzieckiem (zgodnie ze specyfiką rodziny, wyznawanymi przez nią wartościami, kultywowaną tradycją).
Cele edukacyjne
Celem edukacji uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym jest rozwijanie autonomii ucznia niepełnosprawnego, jego personalizacja oraz socjalizacja, a w szczególności wyposażenie go - w ramach posiadanych przez niego realnych możliwości - w takie umiejętności i wiadomości, aby:
1) mógł porozumiewać się z otoczeniem w najpełniejszy sposób, werbalnie lub pozawerbalnie,
2) zdobył maksymalną niezależność życiową w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,
3) był zaradny w życiu codziennym, adekwatnie do indywidualnego poziomu sprawności i umiejętności, oraz miał poczucie sprawczości,
4) mógł uczestniczyć w różnych formach życia społecznego na równi z innymi członkami danej zbiorowości, znając i przestrzegając ogólnie przyjęte normy współżycia, zachowując prawo do swojej inności.
Zadania szkoły
1. Tworzenie właściwych warunków, niezbędnych do zapewnienia uczniowi komfortu psychicznego, poczucia bezpieczeństwa i akceptacji, nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego nauczyciela z uczniem.
2. Wypracowywanie sposobów dokonywania oceny aktualnego funkcjonowania ucznia i na jej podstawie wytyczanie bądź korygowanie indywidualnego programu edukacyjnego.
3. Rozwijanie u ucznia motywacji do porozumiewania się z drugą osobą (rówieśnikiem, dorosłym), komunikowania potrzeb i stanów emocjonalnych.
4. Tworzenie sytuacji edukacyjnych i wykorzystywanie sytuacji życiowych do rozwijania umiejętności komunikacyjnych uczniów, w tym także umiejętności czytania i pisania, jak również elementarnych umiejętności matematycznych.
5. Wdrażanie do samodzielnego wykonywania czynności związanych z samoobsługą, budzenie chęci pomocy innym, umożliwianie doznawania satysfakcji z osiąganej niezależności.
6. Konstruowanie sytuacji wychowawczych umożliwiających doświadczanie relacji społecznych, przygotowanie do pełnienia ról społecznych, wzmacnianie pozytywnych przeżyć związanych z pełnionymi rolami.
7. Uczenie zasad współistnienia społecznego (pomoc sąsiedzka i inne zachowania prospołeczne, poszanowanie godności osobistej drugiego człowieka, uprzejmość, życzliwość i inne).
8. Kształtowanie umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach społecznych, uczenie umiejętności rozwiązywania sytuacji konfliktowych.
9. Uczenie umiejętności kierowania swoim postępowaniem, rozwijanie umiejętności dokonywania wyboru i poczucia odpowiedzialności za własne decyzje, uczenie obowiązkowości i kształtowanie niezależności uczuciowej.
10. Stwarzanie sytuacji sprzyjających poznawaniu otoczenia, w którym przebywa uczeń - instytucji i obiektów, z których będzie w przyszłości korzystał.
11. Umożliwianie uczniowi udziału w różnorodnych wydarzeniach społecznych i kulturalnych w roli odbiorcy i twórcy kultury, uczenie przy tym wyrażania swoich przeżyć i emocji.
12. Przybliżanie tradycji i obyczajów lokalnych, narodowych, rozbudzanie poczucia przynależności do społeczności lokalnej, regionu, kraju.
13. Umożliwianie poznawania środowiska przyrodniczego, budzenie zainteresowania i szacunku dla otaczającej przyrody, wychowanie do życia w harmonii z przyrodą.
14. Wspieranie rozwoju sprawności psychofizycznej uczniów, prowadzenie zajęć niezbędnych do rozwoju psychoruchowego.
15. Organizowanie warunków do uprawiania przez uczniów różnych dyscyplin sportowych, udziału w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie.
16. Stwarzanie warunków do zdobywania umiejętności technicznych i wykorzystywania ich w różnych sytuacjach życiowych. Umożliwianie korzystania z urządzeń technicznych, ułatwiających funkcjonowanie w życiu.
17. Zapewnienie uczniowi udziału w różnorodnych zajęciach rewalidacyjnych wspierających rozwój, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wielospecjalistycznej ocenie jego rozwoju.
Treści nauczania
Treści nauczania i wychowania w kształceniu uczniów z upośledzeniem umysłowym powinny być podporządkowane indywidualnemu programowi edukacyjnemu. Przy realizacji treści nauczania należy wykorzystać wszystkie możliwości, jakie stwarza określone środowisko społeczno-kulturowe ucznia oraz baza dydaktyczna szkoły. Zakres treści nauczania ulega poszerzaniu w miarę nabywania przez uczniów wiadomości, umiejętności i sprawności.
1. Umiejętność samoobsługi:
1) kształtowanie sprawności niezbędnych w codziennym życiu, dotyczących ubierania się, jedzenia, higieny osobistej, czynności fizjologicznych, ochrony organizmu przed szkodliwymi czynnikami,
2) kształtowanie nawyków i postaw ogólnie akceptowanych w tym zakresie.
2. Dbałość o zdrowie:
1) przyjmowanie prawidłowej pozycji ciała przy nauce,
2) utrwalanie podstawowych nawyków higienicznych i żywieniowych,
3) unikanie czynników szkodliwych dla zdrowia,
4) korzystanie z pomocy medycznej.
3. Umiejętność porozumiewania się z otoczeniem, w tym:
1) wykorzystywanie komunikatów pozawerbalnych,
2) poznawanie wspierających bądź alternatywnych metod komunikacji (w stosunku do uczniów napotykających trudności w słownym porozumiewaniu się),
3) doskonalenie języka,
4) doskonalenie wymowy.
4. Rozwijanie percepcji wzrokowej i spostrzegania:
1) w toku obserwacji rzeczywistości i na obrazkach,
2) poprzez manipulowanie przedmiotami i porządkowanie przedmiotów,
3) poprzez wyszukiwanie różnic i podobieństw oraz zauważanie zmian w otoczeniu.
5. Rozwijanie percepcji słuchowej poprzez:
1) ćwiczenia wrażliwości słuchowej,
2) ćwiczenia rytmiczne,
3) ćwiczenia słuchu fonematycznego,
4) analizę i syntezę słuchową.
6. Ćwiczenia pamięci - dotykowej, ruchowej, słownej i innej.
7. Czytanie i pisanie, poprzedzone starannym przygotowaniem:
1) usprawnianie analizatora wzrokowego i słuchowego,
2) rozwijanie orientacji przestrzennej,
3) rozwijanie sprawności manualnej i grafomotorycznej,
4) rozwijanie lateralizacji,
5) rozwijanie koordynacji wzrokowo-ruchowej,
6) inne wskazane usprawnienia.
Biorąc pod uwagę indywidualne uwarunkowania uczniów, którzy nie posiądą umiejętności pisania ręcznego, w miarę możliwości, należy przygotować ich do posługiwania się maszyną do pisania bądź komputerem.
8. Elementarne umiejętności matematyczne:
1) porównywanie,
2) odwzorowywanie,
3) porządkowanie zbiorów przedmiotów,
4) liczenie, posługiwanie się pieniędzmi,
5) mierzenie długości, objętości, ciężaru, czasu - z zastosowaniem prostych przyrządów pomiarowych.
9. Poznawanie najbliższego otoczenia:
1) szkoły,
2) instytucji, urzędów,
3) placówek kulturalnych,
4) sklepów, punktów usługowych.
10. Poznawanie najbliższego środowiska społeczno-kulturowego:
1) aktywne uczestniczenie w różnych formach życia społecznego, kulturalnego i religijnego,
2) przygotowanie ucznia do pełnienia różnorodnych ról społecznych (w tym roli dorosłej kobiety i mężczyzny),
3) wdrażanie do kulturalnego, społecznie akceptowanego sposobu bycia.
11. Twórczość artystyczna:
1) kontakt z dziełami muzycznymi, plastycznymi, filmowymi, teatralnymi,
2) aktywność muzyczna, plastyczna, parateatralna, taneczna,
3) umiejętne stosowanie różnorodnych środków artystycznego wyrazu,
4) rozwijanie specjalnych uzdolnień i zainteresowań kulturalnych.
12. Poznawanie przyrody:
1) zapoznawanie z różnorodnymi środowiskami naturalnymi,
2) prowadzenie hodowli i upraw,
3) kształtowanie postaw proekologicznych w kontaktach z przyrodą.
13. Zajęcia ruchowe:
1) zabawy i gry ruchowe służące rozwijaniu sprawności psychofizycznej,
2) ćwiczenia gimnastyczne i korekcyjne niezbędne do rozwoju psychoruchowego,
3) udział w zawodach sportowych, turystyce i krajoznawstwie,
4) wykorzystywanie nabytych umiejętności ruchowych w życiu codziennym,
5) przygotowanie do aktywnego spędzania wolnego czasu.
14. Kształcenie techniczne:
1) poznawanie materiałów i produktów codziennego użytku, ich właściwości i zastosowań,
2) korzystanie z prostych narzędzi,
3) korzystanie z urządzeń socjalnych i technicznych powszechnego użytku, zgodnie z ich przeznaczeniem,
4) kształtowanie zachowań proekologicznych w trakcie posługiwania się narzędziami, korzystania z urządzeń socjalnych i technicznych.
15. Zajęcia rewalidacyjne.
Prowadzone są na wszystkich etapach kształcenia, wspomagają rozwój ucznia. Mogą mieć charakter korekcyjny, kompensacyjny, usprawniający, stymulujący, rozwijający - w zależności od indywidualnych potrzeb poszczególnych uczniów.
W liceum profilowanym, w kształceniu ogólnym (tzw. kanonie kształcenia ogólnego obowiązującym wszystkich uczniów), mając na względzie ciągłość i spójność między poszczególnymi etapami kształcenia, a także właściwy kształt programów nauczania i programów wychowawczych szkoły, należy stosować odpowiednio zasady ogólne przyjęte dla szkoły podstawowej i gimnazjum.
Nauczyciele powinni dążyć do wszechstronnego rozwoju ucznia jako nadrzędnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli zadań w zakresie nauczania, kształcenia umiejętności i wychowania. Zadania te tworzą wzajemnie uzupełniające się i równoważne wymiary pracy każdego nauczyciela.
Szkoła w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie specyficzne, zapewnia uczniom w szczególności:
1) naukę poprawnego i swobodnego wypowiadania się w mowie i w piśmie z wykorzystaniem różnorodnych środków wyrazu,
2) poznawanie wymaganych pojęć i zdobywanie rzetelnej wiedzy w zakresach umożliwiających studia wyższe bądź ułatwiających zdobywanie zawodu,
3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pamięciowego opanowania przekazywanych treści,
4) rozwijanie zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności (przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),
5) rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syntetycznego,
6) traktowanie wiadomości przedmiotowych, stanowiących wartość poznawczą samą w sobie, w sposób integralny, prowadzący do lepszego rozumienia świata, ludzi i siebie,
7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i życia społecznego,
8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej.
W liceum profilowanym uczniowie powinni kształcić swoje umiejętności wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotować się do pracy w warunkach współczesnego świata. Nauczyciele stwarzają uczniom warunki do nabywania wymienionych niżej umiejętności:
1) planowanie, organizowanie i ocenianie własnej nauki, przyjmowanie za nią odpowiedzialności,
2) skuteczne porozumiewanie się w różnych sytuacjach, prezentacja własnego punktu widzenia i uwzględnianie poglądów innych ludzi, poprawne posługiwanie się językiem ojczystym, przygotowanie do publicznych wystąpień,
3) efektywne współdziałanie w zespole, budowanie więzi międzyludzkich, podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji, skuteczne działanie na gruncie zachowania obowiązujących norm,
4) rozwiązywanie problemów w twórczy sposób,
5) poszukiwanie, porządkowanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł, efektywne posługiwanie się komputerami i metodami informatyki,
6) odnoszenie do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenie potrzebnych doświadczeń i nawyków,
7) rozwijanie sprawności umysłowych oraz osobistych zainteresowań,
8) przyswajanie sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów i problemów społecznych.
W swojej pracy wychowawczej nauczyciele powinni wspierać zadania wychowawcze rodziców tak, by umożliwiać uczniom przejmowanie odpowiedzialności za własne życie i rozwój osobowy. Nauczyciele oferują uczniom pomoc w realizacji specyficznych dla wieku wymienionych niżej zadań:
1) tworzenie w szkole środowiska sprzyjającego wszechstronnemu rozwojowi osobowemu w wymiarze fizycznym (w tym zdrowotnym), psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym, a także rozwojowi społecznemu uczniów,
2) rozwijanie w sobie dociekliwości poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie,
3) uzyskanie świadomości życiowej użyteczności zarówno poszczególnych przedmiotów szkolnych, jak i całej edukacji na danym etapie,
4) dążenie do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, umiejętne godzenie dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialności za siebie z odpowiedzialnością za innych, wolności własnej z wolnością innych,
5) poszukiwanie, odkrywanie i dążenie na drodze rzetelnej pracy do osiągnięcia wielkich celów życiowych i wartości ważnych dla odnalezienia własnego miejsca w świecie,
6) przygotowywanie się do życia w rodzinie, w społeczności lokalnej i w państwie, w duchu przekazu dziedzictwa kulturowego,
7) przygotowywanie się do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości,
8) kształtowanie w sobie postawy dialogu, umiejętności słuchania innych i rozumienia ich poglądów.
Uczniowie liceów profilowanych powinni w szczególności przygotowywać się do odpowiedzi na wyzwania współczesnego świata. Do wyzwań tych należą m.in.: tendencja do integracji i globalizacji życia społecznego, wzrastanie roli wiedzy i wymiany informacji oraz coraz szybszy postęp naukowo-techniczny.
Wszechstronny osobowy rozwój ucznia oraz zrównoważony rozwój kraju wymagają, aby osnowę programów nauczania i wychowania w liceach profilowanych stanowiły równocześnie: otwartość na świat, ale i tożsamość oparta na dziedzictwie kultury własnej ojczyzny; wiedza ogólna i umiejętność jej praktycznego wykorzystywania, ale także zdolność rozumienia i definiowania zmiennej rzeczywistości; śmiałe poszukiwania wśród tego, co nowe i nieznane, ale i wierność zasadom etycznym.
Podział zajęć na zajęcia realizowane w ramach kształcenia ogólnego i zajęcia realizowane w ramach kształcenia w profilach, możliwość wytyczania przez ucznia swojej indywidualnej ścieżki kształcenia oraz inne działania szkoły poszerzające pole wyboru uczniów służą większemu upodmiotowieniu młodych ludzi, a przez to osiąganiu pożądanej dla ich wieku samodzielności i dojrzałości.
Nauczyciele powinni w pracy wychowawczej wskazywać ideał, zgodnie z którym uczeń dojrzały, dobrze przygotowany do życia w społeczeństwie, to człowiek uczciwy umiejący żyć z innymi i dla innych.
Działalność edukacyjna liceum profilowanego powinna być określona przez:
1) szkolny zestaw programów nauczania, który, uwzględniając wymiar wychowawczy, obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydaktycznego,
2) program wychowawczy szkoły, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli.
Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczy szkoły powinny tworzyć spójną całość. Ich przygotowanie i realizacja są zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela.
Cele edukacyjne
1. Poznanie dzieł literackich wchodzących w skład dziedzictwa polskiej, europejskiej i światowej kultury.
2. Osiąganie dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej.
3. Kształtowanie tożsamości osobowej, narodowej i kulturowej.
4. Wzmacnianie wiary w swoje możliwości oraz poczucia odpowiedzialności za własny rozwój i samodzielne decyzje dotyczące dalszej nauki i wyboru zawodu.
5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialności za przyjmowaną hierarchię wartości - sukcesywnie uwewnętrznianą i realizowaną.
Zadania szkoły
1. Rozbudzanie zainteresowań wybitnymi dziełami z zakresu literatury i sztuki oraz tworzenie warunków sprzyjających pogłębionemu poznawaniu i przeżywaniu ich treści.
2. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe, w tradycję narodową i dziedzictwo kulturowe krajów europejskich; pomoc w rozpoznawaniu obecności tradycji we współczesnej kulturze.
3. Przybliżanie literatury współczesnej i ukazywanie jej miejsca w dzisiejszej kulturze.
4. Przygotowanie ucznia do świadomego i krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej).
5. Pomoc w kształtowaniu umiejętności interpretowania arcydzieł literackich i rozpoznawania ich w kontekście egzystencjalnym, aksjologicznym i historycznym; pomoc w rozpoznawaniu w nich wartości i ich hierarchizacji.
6. Pomoc w rozwijaniu sprawności komunikacyjnych stosownie do sytuacji; kształtowanie świadomości mocy języka i możliwości rozszerzania granic własnego świata poprzez język.
7. Wzbogacanie wiedzy o języku traktowanym jako historycznie rozwijający się system i jako wsparcie w podejmowaniu refleksji porządkującej obserwacje językowej praktyki.
8. Uczenie syntetyzowania i porządkowania poznanego materiału.
9. Pomoc w utrwalaniu nawyków samokształceniowych.
10. Wspomaganie rozwoju kultury językowej i uwrażliwianie na piękno mowy ojczystej.
Treści nauczania
1. Język jako zjawisko semiotyczne:
1) pojęcie znaku, rodzaje znaków,
2) podstawowe funkcje znaku językowego: komunikowanie, informowanie, ekspresja, impresja,
3) język jako system znakowy; mówiona i pisana wersja języka.
2. Budowa języka:
1) brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi,
2) sposoby wzbogacania zasobu leksykalnego (konstrukcje słowotwórcze, neologizmy, zapożyczenia),
3) zasób leksykalny i frazeologiczny języka; semantyczna i niesemantyczna wartość słowa,
4) budowa wypowiedzeń (zdań) i tekstów; leksykalna i składniowa spójność tekstu.
3. Wypowiedź językowa:
1) wypowiedzi monologowe i dialogowe,
2) podstawowe gatunki wypowiedzi językowych (przemówienie, referat, artykuł, dyskusja, negocjacje),
3) wartościowanie wypowiedzi językowych: poprawność, błąd językowy, prawdziwość-fałszywość, szczerość-kłamstwo, wartość estetyczna wypowiedzi,
4) etyka mówienia: uczciwość, agresja językowa, wulgarność, manipulacja językowa.
4. Retoryczne użycie języka:
1) werbalne i niewerbalne środki komunikacji,
2) retoryczne środki perswazji i ekspresji,
3) stosowność i skuteczność retoryczna,
4) retoryczny aspekt wieloznaczności słowa i wypowiedzi (homonimia, znaczenie nieostre, elipsa, anakolut, paradoks),
5) etykieta językowa.
5. Miejsce języka w społeczeństwie:
1) pochodzenie i rozwój języka; podstawowe zmiany historyczne w polszczyźnie,
2) społeczne i terytorialne zróżnicowanie języka: dialekt, gwara, żargon, zróżnicowanie pokoleniowe.
6. Stylowe odmiany języka:
1) style indywidualne i funkcjonalne (styl potoczny, artystyczny, publicystyczny, naukowy); podstawowe typy stylizacji (archaizacja, stylizacja potoczna, gwarowa),
2) stylowa stosowność wypowiedzi wobec sytuacji komunikacyjnej,
3) języki specjalistyczne i terminologia.
7. Pojęcia kultury:
1) dzieło literackie i jego wyróżniki,
2) kultura masowa i elitarna; pop-kultura i kultura wysoka,
3) społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewizja, Internet),
4) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,
5) arcydzieło, kicz.
8. Tradycje literackie:
1) staropolska i oświeceniowa,
2) romantyczna i pozytywistyczna,
3) młodopolska i awangardowa,
4) konteksty biblijne i antyczne,
5) kontynuacje i nawiązania.
9. Proces historycznoliteracki:
1) gatunki i rodzaje literackie,
2) konwencja literacka i typowe dla niej środki artystyczne,
3) konteksty utworu: historyczne i biograficzne,
4) prąd artystyczny,
5) epoka, następstwo epok.
10. Tematy, motywy, wątki:
1) miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp.,
2) natura a cywilizacja; motywy franciszkańskie w kulturze.
11. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:
1) prawda, dobro, piękno,
2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,
3) sacrum i profanum,
4) wolność, odpowiedzialność, sprawiedliwość, tolerancja,
5) ojczyzna, mała ojczyzna,
6) naród, społeczeństwo.
Osiągnięcia
1. Słuchanie i mówienie:
1) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od żądania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubaszności, prowokacji, aprobaty, negacji); sprawne wypowiadanie się ze świadomością intencji,
2) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartości (zwłaszcza odróżnianie szczerości i nieszczerości, prawdy od nieprawdy, podchwytliwości, eufemizmów, agresji, brutalności i wulgaryzmów w zachowaniach językowych),
3) sprawne i świadome posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny mówionej (zwłaszcza ogólną i potoczną) w zależności od sytuacji komunikacyjnej,
4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, źle postawionych, podchwytliwych, retorycznych,
5) operowanie bogatym repertuarem semantycznym i frazeologicznym w rozmaitych wypowiedziach,
6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji i negocjacjach; słuchanie wypowiedzi partnerów (dostrzeganie kontrowersji w dyskusji i negocjacjach),
7) aktywne i krytyczne słuchanie (z empatią, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem) wystąpień publicznych; odróżnianie faktów od opinii.
2. Pisanie i redagowanie tekstów:
1) sprawne posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny w odmianie pisanej (zwłaszcza ogólnej i fachowej) w zależności od sytuacji komunikacyjnej,
2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, układanie planów i konspektów; nadawanie tytułów i śródtytułów,
3) praca redakcyjna nad tekstem własnym i cudzym, w tym z użyciem edytora tekstu: poprawianie, adiustacja, podział na części składowe (rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnienia w tekście,
4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,
5) eliminowanie niewłaściwego użycia środków powodujących niejednoznaczność wypowiedzi (homonimia, anakoluty, elipsy, paradoksy),
6) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, listu intencyjnego i motywacyjnego,
7) wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu.
3. Czytanie:
1) rozumienie różnych kodów w przekazach kultury masowej,
2) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacje, komentarze, artykuły, reportaże, wystąpienia publiczne),
3) umiejętność czytania ze zrozumieniem dzieł literackich.
4. Odbiór dzieł sztuki:
1) w wymiarze interpretacyjnym:
a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troską o estetykę czytania, właściwą dykcję, akcent, intonację itd.,
b) recytacja z pamięci wybranych tekstów poetyckich,
c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpretacji; umiejętność przywołania właściwego kontekstu,
d) rozumienie tekstów o różnym stopniu komplikacji; odbiór znaczeń metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, toposów, symboli kulturowych,
e) odbiór i porównywanie różnych dzieł sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,
2) w wymiarze historycznym:
a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romański, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny i inne),
b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią cywilizacji (zwłaszcza Polski i Europy),
c) porównywanie utworów literackich (z różnych epok) o podobnych motywach,
d) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,
e) rozpoznawanie przybliżonego czasu powstania utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i języka,
3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym:
a) rozpoznawanie wartości i ich hierarchii w dziełach literackich: wskazywanie w literaturze i sztuce wartości aprobowanych przez siebie,
b) odróżnianie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru; zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartości czytanych dzieł dla pojedynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy kulturowej.
5. Samokształcenie:
1) syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości,
2) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,
3) korzystanie z różnych źródeł informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magnetowidowych, Internetu).
Lektura
1. Literatura polska:
(konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje i nawiązania)
Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej; J. Kochanowski - pieśni i treny (wybór); poezja baroku (wybór); I. Krasicki - satyry i liryki (wybór); A. Mickiewicz - Pan Tadeusz, Dziady cz. III; wybrane sceny z dramatów romantycznych (J. Słowackiego, Z. Krasińskiego); wybór poezji romantycznej (w tym: A. Mickiewicza, J. Słowackiego, C. K. Norwida); B. Prus - Lalka; E. Orzeszkowa - Nad Niemnem (fragmenty); wybór nowel pozytywistycznych; H. Sienkiewicz - wybrana powieść; wybór poezji młodopolskiej; S. Wyspiański - Wesele; W. Reymont - Chłopi, t. 1: Jesień; S. Żeromski - Ludzie bezdomni, Przedwiośnie; W. Gombrowicz - fragmenty prozy; wybrany utwór z prozy polskiej XX w. (np. M. Dąbrowskiej, Z. Nałkowskiej); wybrany dramat XX wieku (S. Mrożka, S. Różewicza); T. Borowski - wybrane opowiadania; G. Herling-Grudziński - Inny świat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym: B. Leśmiana, L. Staffa, J. Tuwima, M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Cz. Miłosza, K. K. Baczyńskiego, T. Różewicza, Z. Herberta, M. Białoszewskiego, W. Szymborskiej, S. Barańczaka, J. Twardowskiego); wybrane fragmenty prozy dokumentalnej (reportaż, dziennik, pamiętnik) i eseistycznej; utwory współczesne zaproponowane przez uczniów i nauczyciela; inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, utwory muzyczne, obrazy, słuchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe),
2. Literatura powszechna:
wybrany klasyczny dramat starożytnej Grecji; Horacy - wybór pieśni; W. Szekspir - wybrany dramat; Molier - wybrana komedia; W. Goethe - Cierpienia młodego Wertera; wybrana europejska powieść XIX wieku; J. Conrad - wybrany utwór; wybrana powieść XX wieku.
Cele edukacyjne
1. Osiągnięcie umiejętności językowych na poziomie zaawansowanym, zapewniających swobodne porozumiewanie się w kraju nauczanego języka lub w kontaktach z dość wymagającymi użytkownikami, a także w przyszłej nauce i pracy.
2. Przygotowanie się ucznia do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym.
Zadania szkoły
1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między innymi przez pozytywną informację zwrotną, dotyczącą indywidualnych umiejętności językowych.
2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycznych, w tym, w miarę możliwości, multimedialnych, których wybór odpowiada obowiązującym normom wychowawczym.
3. Dążenie do zapewnienia uczniom maksimum kontaktu z językiem obcym, np. poprzez wymianę ze szkołami z innych krajów lub uczestnictwo w programach międzynarodowych.
4. Wdrażanie uczniów do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego.
5. Zapewnienie uczniom możliwości wykorzystywania znajomości języka przy wykonywaniu zespołowych, zwłaszcza interdyscyplinarnych projektów.
6. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur.
Treści nauczania
1. Ugruntowanie wiadomości i umiejętności nabytych na poprzednich etapach nauki.
2. Rozwijanie integracji sprawności językowych.
3. Uzyskanie szerokich umiejętności językowych, pozwalających na swobodne operowanie językiem w bogatym repertuarze sytuacyjno-tematycznym, z uwzględnieniem tematyki kraju ojczystego.
4. Nabywanie umiejętności językowych poprzez kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisemnymi, z uwzględnieniem różnych rejestrów językowych, stylu formalnego i nieformalnego, fragmentów tekstów literackich obszaru języka nauczanego.
5. Zapoznanie z głównymi odmianami nauczanego języka.
6. Poszerzenie komponentu kulturowego obszaru języka nauczanego, z uwzględnieniem tematyki integracji europejskiej.
7. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innego języka obcego oraz pozostałych przedmiotów.
8. Zapoznanie z elementami języka i normami socjokulturowymi, które pozwalają funkcjonować na rynku pracy.
Osiągnięcia
1. Praktyczne posługiwanie się językiem na poziomie zaawansowanym.
2. Ogólne rozumienie autentycznych przekazów słownych, odbieranych za pośrednictwem mediów (np. audycja radiowa, telewizyjna, film) oraz tekstowych (prasa, opracowania popularnonaukowe, fragmenty tekstów literackich, wybrane przekazy internetowe).
3. Umiejętność wyszukiwania, selekcji, porządkowania szczegółowych informacji w autentycznych przekazach słownych oraz tekstowych.
4. Umiejętność uczestniczenia w dyskusji, w tym argumentowanie, wyrażanie opinii, uzasadnianie i obrona własnych sądów.
5. Rozumienie i stosowanie środków językowych, służących wyrażaniu różnorodnych intencji oraz stanów emocjonalnych (np. hipoteza, wątpliwość, zakłopotanie).
6. Posługiwanie się wybranymi środkami stylistycznymi dla wyrażania ironii, żartobliwego charakteru wypowiedzi itd.
7. Dokonywanie kompozycji tekstów usłyszanych i przeczytanych.
8. Przetwarzanie przeczytanych lub usłyszanych informacji, z uwzględnieniem zmiany rejestru, stylu lub formy.
9. Rozumienie i umiejętność skomentowania faktów socjokulturowych, typowych dla obszaru języka nauczanego, w tym zwyczajów, tradycji i literatury.
10. Pisanie typowych sformalizowanych tekstów (np. curriculum vitae, podanie o pracę czy stypendium).
11. Pisanie wybranych tekstów niesformalizowanych (np. list, komentarz, esej).
12. Stosowanie odpowiednich dla języka pisanego środków leksykalnych i morfosyntaktycznych w zakresie określonego typu wypowiedzi pisemnych.
13. Rozpoznawanie standardowych odmian języka nauczanego.
14. Dostrzeganie błędów oraz dokonywanie autokorekty.
15. Opanowanie indywidualnych strategii uczenia się, korzystanie z różnych źródeł informacji (m.in. leksykonów, encyklopedii, słowników specjalistycznych oraz źródeł elektronicznych).
Cele edukacyjne
1. Opanowanie języka na poziomie zapewniającym w miarę sprawną komunikację w odniesieniu do spraw życia codziennego.
2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z języka na poziomie podstawowym.
Zadania szkoły
1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między innymi przez pozytywną informację zwrotną dotyczącą indywidualnych kompetencji językowych.
2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycznych, których wybór odpowiada obowiązującym normom wychowawczym.
3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z językiem obcym oraz możliwość aktywnego używania języka mówionego i pisanego.
4. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur.
5. Umożliwienie uczniom wykorzystywania znajomości języka przy wykonywaniu różnorodnych projektów, w tym pozajęzykowych.
6. Wdrażanie uczniów do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego.
Treści nauczania
1. Struktury morfosyntaktyczne umożliwiające formułowanie prostych wypowiedzi w odniesieniu do teraźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych.
2. Funkcje językowe umożliwiające posługiwanie się językiem w sytuacjach życia codziennego.
3. Słownictwo dotyczące życia codziennego, uwzględniające realia kraju/obszaru języka nauczanego oraz kraju ojczystego.
4. Ogólne wiadomości kulturowo-cywilizacyjne na temat kraju/obszaru języka nauczanego.
5. Rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mówienia, opanowanie zasad wymowy.
6. Rozwijanie sprawności czytania i pisania, opanowanie zasad ortografii.
7. Rozwijanie integracji sprawności językowych.
8. Nabywanie umiejętności językowych poprzez kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisemnymi.
9. Rozróżnianie formalnego i nieformalnego stylu języka.
10. Korzystanie z technik kompensacyjnych.
11. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innego języka obcego oraz pozostałych przedmiotów.
12. Rozwijanie indywidualnych strategii uczenia się, korzystanie z różnych źródeł informacji.
Osiągnięcia
1. W zakresie słuchania:
1) rozumienie ogólnego sensu oraz intencji prostych wypowiedzi osób posługujących się tym językiem jako macierzystym,
2) rozumienie sensu prostych, autentycznych wypowiedzi w różnych warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu),
3) wyszukiwanie informacji szczegółowych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach,
4) rozumienie ogólnego sensu prostych wypowiedzi zawierających niezrozumiałe elementy, których znaczenia uczeń może się domyślić (np. z kontekstu).
2. W zakresie mówienia:
1) uzyskiwanie i udzielanie informacji dotyczących życia codziennego,
2) formułowanie w miarę płynnych, krótkich i spójnych wypowiedzi na określone tematy, z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych,
3) posługiwanie się odpowiednimi środkami językowymi dla wyrażenia intencji, uczuć, emocji w sytuacjach życia codziennego,
4) poprawne językowo i logiczne wyrażanie myśli i opinii na określone tematy,
5) relacjonowanie wypowiedzi innych osób,
6) właściwa reakcja językowa na wypowiedź rozmówcy oraz stosowanie rutynowych zachowań językowych,
7) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy,
8) prowadzenie prostych negocjacji w sytuacjach życia codziennego,
9) opanowanie wymowy w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi osób posługujących się tym językiem jako macierzystym.
3. W zakresie czytania:
1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych, takich jak: rozkłady jazdy, ogłoszenia, reklamy, menu, listy i instrukcje,
2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,
3) rozumienie ogólnego sensu prostego tekstu przy czytaniu pobieżnym,
4) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumiałe,
5) wyszukiwanie konkretnych informacji z częściowo niezrozumiałego tekstu.
4. W zakresie pisania:
1) sformułowanie i zapisanie własnego oraz otrzymanego prostego komunikatu,
2) napisanie prostego tekstu użytkowego (np. zaproszenia, rezerwacji, podania, curriculum vitae, ogłoszenia) oraz wypełnianie formularzy,
3) napisanie streszczenia prostego tekstu,
4) stosowanie właściwego słownictwa, struktur morfosyntaktycznych i zasad ortografii w prostych tekstach.
5. Inne umiejętności - korzystanie ze słownika jedno- i dwujęzycznego oraz innych źródeł informacji, w tym również elektronicznych.
Cele edukacyjne
Opanowanie języka na poziomie zapewniającym minimum komunikacji językowej.
Zadania szkoły
1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między innymi przez pozytywną informację zwrotną, dotyczącą indywidualnych umiejętności językowych.
2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycznych, których wybór odpowiada zadaniom wychowawczym.
3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z językiem obcym oraz możliwości aktywnego używania języka mówionego i pisanego.
4. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego.
5. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur.
Treści nauczania
1. Podstawowe struktury morfosyntaktyczne umożliwiające formułowanie wypowiedzi w odniesieniu do teraźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych.
2. Podstawowe funkcje językowe umożliwiające posługiwanie się językiem w prostych sytuacjach życia codziennego.
3. Podstawowe wiadomości oraz słownictwo dotyczące życia codziennego uwzględniające realia kraju ojczystego oraz kraju/obszaru nauczanego języka.
4. Rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mówienia, zaznajomienie z zasadami wymowy.
5. Rozwijanie sprawności czytania i pisania, zaznajomienie z zasadami ortografii.
6. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innych języków obcych oraz pozostałych przedmiotów nauczania.
Osiągnięcia
1. W zakresie słuchania:
1) rozumienie prostych sytuacji komunikacyjnych, w tym intencji rozmówcy,
2) rozumienie instrukcji nauczyciela,
3) rozumienie ogólnego sensu oraz wyszukiwanie szczegółowych informacji w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach.
2. W zakresie mówienia:
1) zadawanie prostych pytań oraz udzielanie odpowiedzi,
2) uzyskiwanie i udzielanie informacji w typowych sytuacjach życia codziennego,
3) formułowanie krótkich wypowiedzi o sobie, swoim otoczeniu, regionie, kraju,
4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy dotyczącej typowych sytuacji życia codziennego,
5) opanowanie wymowy w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi.
3. W zakresie czytania:
1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych, takich jak menu, rozkład jazdy, ogłoszenia, reklamy, listy i instrukcje,
2) wyszukiwanie szczegółowych informacji w prostych tekstach,
3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adaptowanych tekstów.
4. W zakresie pisania:
1) wypełnianie typowych formularzy, przekazanie prostej informacji, napisanie krótkiego listu,
2) stosowanie zasad ortografii w zakresie poznanego materiału.
5. Inne umiejętności - korzystanie ze słownika dwujęzycznego i innych źródeł informacji, w tym również elektronicznych.
Cele edukacyjne
1. Znajomość języka na poziomie pozwalającym na rozumienie i samodzielne tłumaczenie (z wykorzystaniem słownika) oryginalnych tekstów łacińskich.
2. Poznanie roli i miejsca kultury śródziemnomorskiej w życiu współczesnym i w różnych dziedzinach wiedzy z odwołaniem się do wiedzy uzyskanej na wcześniejszych etapach kształcenia.
3. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z języka na poziomie podstawowym.
Zadania szkoły
1. Zapoznanie uczniów z językiem łacińskim w zakresie umożliwiającym tłumaczenie tekstów oryginalnych i ćwiczeniowych.
2. Rozwijanie w uczniach poczucia przynależności do kręgu kultury śródziemnomorskiej; kształtowanie postaw patriotycznych: zapoznanie z przekazaną przez starożytność tradycją życia obywatelskiego, pokazującą obowiązki obywatela wobec państwa i współobywateli.
3. Nauczanie posługiwania się poprawną polszczyzną i rozumienia terminologii współczesnej opartej na językach klasycznych; rozwijanie wrażliwości językowej i kształtowanie kultury języka.
4. Doskonalenie ogólnej sprawności językowej; doskonalenie umiejętności jasnego i precyzyjnego formułowania myśli.
5. Kształcenie samodzielności intelektualnej oraz sprawności w porządkowaniu pracy umysłowej.
Treści nauczania
1. Gramatyka, leksyka i frazeologia w zakresie umożliwiającym tłumaczenie i analizę fragmentów dzieł oryginalnych.
2. Wybrane fragmenty dzieł autorów starożytnych i autorów polsko-łacińskich w oryginale.
3. Łacina jako język literatury, środek komunikacji językowej, język sakralny, język tekstów naukowych.
4. Wpływ łaciny i greki na strukturę i zasoby leksykalne współczesnych języków europejskich: łacina jako wspólny język Europejczyków.
5. Kontynuacja kształcenia w zakresie kultury i cywilizacji śródziemnomorskiej z poziomu gimnazjalnego, zwłaszcza:
1) kanon topiki antycznej w literaturze i sztuce (jak odczytywać mity, pojęcia, symbole),
2) elementy wiedzy o językach klasycznych w zakresie pozwalającym zrozumieć podstawowe terminy, pojęcia, powiedzenia i przysłowia oraz etymologię niektórych wyrazów stale obecnych w języku polskim i innych językach nowożytnych,
3) znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej,
4) wybrane fragmenty dzieł autorów greckich i rzymskich w przekładzie - w zakresie istotnym dla zrozumienia kanonu lektur z literatury polskiej i światowej,
5) historia gatunków literackich,
6) inne elementy wiedzy o starożytności niezbędne do przekładu, analizy i interpretacji tekstów.
Osiągnięcia
1. Rozumienie i tłumaczenie z pomocą słownika oryginalnych tekstów łacińskich.
2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie tekstów oryginalnych i w przekładach.
3. Operatywna znajomość gramatyki łacińskiej.
4. Poprawne stosowanie w wypowiedziach wyrażeń i terminów pochodzących z języków klasycznych.
5. Wykorzystywanie znajomości języka łacińskiego do lepszego zrozumienia zjawisk językowych zachodzących w polszczyźnie i innych językach nowożytnych.
6. Poprawne formułowanie myśli i sądów.
7. Dostrzeganie ponadczasowych wartości w dziełach z odległych epok i rozumienie ich znaczenia dla współczesnej kultury polskiej i światowej.
Cele edukacyjne
1. Pogłębienie i rozwinięcie wiedzy oraz umiejętności historycznych uzyskanych w toku wcześniejszej edukacji celem lepszej znajomości i rozumienia przeszłości własnego regionu i kraju oraz dziejów świata.
2. Pogłębienie rozumienia powiązań między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością.
3. Budowanie własnej tożsamości i kształtowanie systemu wartości.
4. Rozwijanie postaw obywatelskich i patriotycznych, poczucia przynależności do wspólnoty rodzinnej, lokalnej, regionalnej, grupy etnicznej i narodowej.
5. Przygotowanie się do udziału w życiu różnych społeczności; kształtowanie postawy zrozumienia i tolerancji wobec odmiennych kultur, obyczajów i przekonań mieszczących się w kanonie wartości cywilizacyjnych.
Zadania szkoły
1. Wspieranie procesu dojrzewania intelektualnego i emocjonalnego uczniów.
2. Stworzenie możliwości kształtowania i rozwoju zainteresowań uczniów wybranymi problemami historii.
3. Umożliwienie uczniom wykorzystywania zdobywanej wiedzy zgodnie z ich zainteresowaniami i zdolnościami.
Treści nauczania
Świat
1. Różnorodność cywilizacji świata w przeszłości i obecnie.
2. Postęp a kryzysy cywilizacyjne. Konflikty społeczne. Wojny, ludobójstwo, Holocaust.
3. Przemiany form gospodarowania od czasów najdawniejszych po współczesną rewolucję techniczną; historyczny rozwój kultury materialnej.
4. Państwo jako podstawowa forma zorganizowania społeczeństw; przemiany państw.
Europa
1. Fundamenty Europy; jedność i różnorodność; przemiany ideowe. Rola chrześcijaństwa w tworzeniu tożsamości europejskiej.
2. Kształtowanie się narodów Europy; ich wkład w historię; współistnienie i konflikty pomiędzy państwami.
3. Przemiany w obrębie struktur, świadomości i obyczajowości społeczeństw europejskich.
Polska
1. Państwo polskie i przemiany jego form.
2. Uwarunkowania i przeobrażenia polskiej świadomości narodowej i politycznej.
3. Polska w dziejach gospodarki i struktur społecznych Europy.
4. Postawy jednostek oraz grup społecznych wobec potrzeb epok.
5. Wielokulturowość w dziejach Polski; współistnienie religii i wyznań; znaczenie chrześcijaństwa, w tym Kościoła Katolickiego.
Region
1. Mała ojczyzna a terytorium państwa polskiego.
2. Odrębność i wkład regionu do wspólnej historii.
3. Dziejowe uwarunkowania specyfiki kulturowej regionu.
4. Zabytki historyczne w regionie.
Rodzina i jednostka
Dzieje jednostki i rodziny na tle szerszych przemian historycznych.
Osiągnięcia
1. Umiejętność zbierania, przedstawiania i interpretowania wiedzy historycznej z wykorzystaniem różnorodnych źródeł informacji.
2. Umiejętność dokonywania ujęć przekrojowych i problemowych.
3. Rozumienie, że jednostki i grupy społeczne, w przeszłości i obecnie, w zróżnicowany sposób objaśniają i wykorzystują historię.
4. Formułowanie i uzasadnianie opinii historycznych podczas dyskusji oraz w krótkich wypowiedziach ustnych i pisemnych.
5. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiejętności w życiu społecznym.
Cele edukacyjne
1. Osiągnięcie motywacji i zdolności do indywidualnej i zbiorowej aktywności społecznej na gruncie szacunku dla własnego państwa i prawa oraz rozwijanie poczucia współodpowiedzialności za społeczeństwo i państwo.
2. Rozwijanie cnót społecznych i obywatelskich, patriotyzmu i odpowiedzialności za dobro wspólne.
3. Doskonalenie umiejętności oceny stanowisk i działań uczestników życia publicznego z punktu widzenia podstawowych wartości życia społecznego.
4. Rozumienie i nabywanie umiejętności stosowania przepisów prawa.
5. Pogłębienie tożsamości kulturowej i narodowej.
Zadania szkoły
1. Tworzenie warunków do doskonalenia postaw prospołecznych i obywatelskich.
2. Sprzyjanie angażowaniu się uczniów w indywidualne i zespołowe działania na rzecz wspólnego dobra i dobra innych.
3. Wspieranie samorządności uczniowskiej, zachęcanie do stosowania niektórych demokratycznych procedur w życiu szkoły.
4. Pomoc uczniom w rozpoznaniu i realizowaniu ich praw i powinności.
5. Tworzenie warunków do wymiany poglądów uczniów - wysłuchiwania opinii innych i wyrażania własnego zdania.
6. Zapoznanie uczniów z funkcjonowaniem wybranych instytucji władzy państwowej, samorządowej i sądowniczej oraz organizacjami społecznymi (umożliwienie obserwacji ich działalności).
Treści nauczania
Społeczeństwo
1. Jednostka - grupa - społeczeństwo. Struktura życia społecznego.
2. Prawidłowości życia społecznego. Instytucje.
3. Konflikty społeczne, harmonia społeczna.
4. Samoorganizujące się społeczeństwo. Wzory obywatelskiego działania, rola interesów grupowych.
5. Społeczeństwo polskie we współczesnym świecie i jego problemy.
6. Postawy o istotnym znaczeniu dla życia społecznego (odwaga cywilna, słowność, prawdomówność, punktualność, wrażliwość społeczna i solidarność międzyludzka). Etyka życia społecznego.
7. Kultura życia publicznego. Subkultury młodzieżowe.
Polityka
1. Obywatel a władza w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych.
2. Fundamentalne zasady demokracji: antyczne i chrześcijańskie korzenie demokracji.
3. Demokracja i wartości, konflikty wartości w życiu publicznym.
4. Współczesne doktryny polityczne.
5. Prawa i obowiązki, cnoty obywatelskie, kultura polityczna.
6. Formy uczestnictwa obywateli w życiu publicznym.
7. Ustrój państwowy Rzeczypospolitej Polskiej; organy władzy i ich kompetencje, administracja publiczna, samorząd terytorialny.
Prawo
1. Pojęcie prawa, normy prawnej, przepisu prawa.
2. Funkcje i zadania prawa.
3. Rodzaje prawa (prawo międzynarodowe, europejskie i krajowe, prawo kościelne, prawo naturalne i stanowione; prawo cywilne, karne i administracyjne).
4. Prawa człowieka jako istoty ludzkiej w świetle dokumentów międzynarodowych.
5. Tworzenie prawa, organy wyposażone w kompetencje prawotwórcze. Hierarchia norm prawnych. Sposoby publikacji norm prawnych.
6. Specyfika języka aktów prawnych - rozumienie przepisów prawa.
7. Sposoby wyszukiwania przepisów prawa.
8. Sztuka wykazania swojej racji - znajdywanie argumentacji prawnej na poparcie swojego stanowiska.
Osiągnięcia
1. Rozumienie problemów życia publicznego, określanie ich przyczyn i przewidywanie skutków.
2. Krytyczne korzystanie z różnych źródeł informacji dotyczących spraw publicznych.
3. Umiejętność formułowania, uzasadniania i obrony własnego stanowiska na forum publicznym.
4. Umiejętność organizowania działań o charakterze obywatelskim.
5. Znajomość zasad i umiejętność stosowania procedur demokratycznych.
6. Znajomość podstaw ustroju Polski zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w tym praw i obowiązków obywatelskich.
7. Rozróżnianie kompetencji poszczególnych organów władzy i instytucji państwowych i samorządowych.
8. Rozumienie stanowisk uczestników debaty publicznej i umiejętność krytycznej analizy ich argumentów.
9. Analizowanie motywów działań i wyborów dokonywanych przez uczestników życia publicznego z punktu widzenia podstawowych wartości życia społecznego; ocena własnych decyzji i działań.
10. Orientacja w podstawowych zasadach prawa i polskiego systemu prawnego.
11. Rozumienie aktów prawnych; umiejętność znajdywania argumentacji dla poparcia własnego stanowiska.
12. Wypełnianie druków urzędowych, sporządzanie pism do władz publicznych i innych instytucji.
13. Umiejętność czytania ze zrozumieniem tekstów publicystycznych i popularnonaukowych dotyczących nauk społecznych, polityki i prawa.
Cele edukacyjne
1. Wykształcenie umiejętności operowania najprostszymi obiektami abstrakcyjnymi: liczbami, zmiennymi i zbudowanymi z nich wyrażeniami algebraicznymi, zbiorami (liczb, punktów, zdarzeń elementarnych) oraz funkcjami.
2. Wykształcenie umiejętności budowania modeli matematycznych dla różnorodnych sytuacji z życia codziennego oraz ich wykorzystania do rozwiązywania problemów praktycznych.
3. Wykształcenie umiejętności projektowania obliczeń i ich wykonywania.
4. Poznanie podstawowych elementów myślenia matematycznego.
5. Nabycie umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej.
Zadania szkoły
Zadaniem szkoły jest pomoc uczniom w osiąganiu wskazanych celów edukacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem:
1) umiejętności precyzyjnego formułowania myśli w mowie i piśmie,
2) kształcenia wyobraźni geometrycznej,
3) umiejętności odczytywania oraz przedstawiania danych w różnych formach (symbolicznej, graficznej, za pomocą wzorów),
4) umiejętności wykorzystania nowoczesnych narzędzi wspomagających rozwiązywanie problemów matematycznych (kalkulatory, komputery),
5) umiejętności współpracy przy rozwiązywaniu problemów.
Treści nauczania
Liczby i ich zbiory
1. Zbiory; suma, iloczyn, różnica zbiorów. Podstawowe pojęcia rachunku zdań.
2. Zbiór liczb rzeczywistych i jego podzbiory: liczby naturalne (liczby pierwsze), liczby całkowite, wymierne i niewymierne. Rozwinięcie dziesiętne liczby rzeczywistej.
3. Przypomnienie działań na potęgach. Potęga o wykładniku wymiernym.
4. Oś liczbowa. Przedziały na osi liczbowej. Sumy przedziałów; iloczyny i różnice takich zbiorów.
5. Wartość bezwzględna liczby rzeczywistej. Interpretacja geometryczna.
6. Pojęcie błędu przybliżenia. Szacowanie wartości liczbowych. Obliczenia procentowe.
Funkcje i ich własności
1. Pojęcie funkcji. Wykres funkcji liczbowej.
2. Wyznaczanie dziedziny funkcji, jej miejsc zerowych, zbioru wartości, wartości największej i najmniejszej w danym przedziale, przedziałów monotoniczności.
3. Zastosowania funkcji do opisu zależności w przyrodzie, gospodarce i życiu codziennym.
4. Przesuwanie wykresu funkcji wzdłuż osi x i osi y.
Wielomiany i funkcje wymierne
1. Funkcja liniowa.
2. Trójmian kwadratowy i jego pierwiastki. Wykres funkcji kwadratowej.
3. Rozwiązywanie zadań prowadzących do równań i nierówności stopnia drugiego.
4. Wielomiany. Działania na wielomianach.
5. Dzielenie wielomianów z resztą. Twierdzenie Bézout. Zastosowanie do znajdowania pierwiastków wielomianów metodą rozkładania na czynniki.
6. Działania na wyrażeniach wymiernych. Funkcja homograficzna.
7. Rozwiązywanie równań i nierówności z funkcją homograficzną.
Funkcje trygonometryczne
1. Funkcje trygonometryczne kąta ostrego w trójkącie prostokątnym.
2. Miara łukowa kąta. Definicja funkcji trygonometrycznych dowolnego kąta.
3. Wykresy funkcji trygonometrycznych.
4. Najprostsze tożsamości trygonometryczne.
Ciągi liczbowe
1. Definicja i przykłady ciągów liczbowych.
2. Ciąg arytmetyczny i geometryczny. Wzór na n-ty wyraz. Wzór na sumę n początkowych wyrazów.
3. Procent składany. Oprocentowanie lokat i kredytów.
Planimetria
1. Własności czworokątów wypukłych. Okrąg wpisany w czworokąt. Okrąg opisany na czworokącie.
2. Wyznaczanie związków miarowych w figurach płaskich z zastosowaniem trygonometrii.
3. Oś symetrii i środek symetrii figury.
4. Twierdzenie Talesa i jego związek z podobieństwem. Cechy podobieństwa trójkątów.
Geometria analityczna
1. Równanie prostej na płaszczyźnie. Półpłaszczyzna - opis za pomocą nierówności.
2. Odległość na płaszczyźnie kartezjańskiej.
Stereometria
1. Graniastosłupy i ostrosłupy. Walec, stożek, kula.
2. Wzajemne położenie krawędzi i ścian brył: kąt nachylenia prostej do płaszczyzny i kąt dwuścienny.
3. Wyznaczanie związków miarowych w bryłach z zastosowaniem trygonometrii.
Rachunek prawdopodobieństwa
1. Proste zadania kombinatoryczne.
2. Pojęcie prawdopodobieństwa i jego własności.
3. Obliczanie prawdopodobieństw zdarzeń w skończonych przestrzeniach probabilistycznych.
4. Elementy statystyki opisowej: średnia arytmetyczna, średnia ważona, mediana, wariancja i odchylenie standardowe (liczone z próby).
Osiągnięcia
W zakresie operowania obiektami abstrakcyjnymi
1. Wykonywanie działań na liczbach i wyrażeniach algebraicznych.
2. Opisywanie zbiorów za pomocą równań, nierówności i ich układów oraz upraszczanie takich opisów.
3. Sporządzanie wykresów funkcji oraz odczytywanie własności funkcji z wykresu.
4. Wyznaczanie związków miarowych dla figur płaskich i brył.
W zakresie budowania modeli matematycznych i ich stosowania
1. Opisywanie związków pomiędzy wielkościami liczbowymi za pomocą równań i nierówności.
2. Wykrywanie zależności funkcyjnych między wielkościami liczbowymi.
3. Wyznaczanie związków metrycznych i miarowych w otaczającej przestrzeni.
4. Budowanie modeli zjawisk losowych.
W zakresie projektowania obliczeń i ich wykonywania
1. Przeprowadzanie obliczeń dokładnych i przybliżonych (w tym procentowych).
2. Rozwiązywanie niektórych typów równań oraz ich układów.
3. Wyznaczanie miar figur geometrycznych.
4. Obliczanie prawdopodobieństw zdarzeń.
W zakresie kształcenia myślenia matematycznego
1. Umiejętność definiowania prostych obiektów matematycznych.
2. Umiejętność podawania przykładów i kontrprzykładów.
W zakresie samodzielnego zdobywania wiedzy matematycznej
1. Wyszukiwanie w materiałach źródłowych potrzebnych informacji matematycznych.
2. Samodzielne opanowanie definicji i twierdzeń z podręcznika.
3. Przyswajanie schematów rozumowań i ich stosowanie.
4. Sprawne sporządzanie notatek.
Cele edukacyjne
1. Świadomość istnienia praw rządzących mikro- i makroświatem oraz wynikająca z niej refleksja filozoficzno-przyrodnicza.
2. Dostrzeganie natury i struktury fizyki oraz astronomii, ich rozwoju i związku z innymi naukami przyrodniczymi.
3. Przygotowanie do rozumnego odbioru i oceny informacji, a także odważnego podejmowania dyskusji i formułowania opinii.
4. Rozumienie znaczenia fizyki dla techniki, medycyny, ekologii, jej związków z różnymi dziedzinami działalności ludzkiej oraz implikacji społecznych i możliwości kariery zawodowej.
5. Zainteresowanie fizyką i astronomią.
Zadania szkoły
1. Nauczanie fizyki w sposób kontekstowy - w oparciu o zagadnienia występujące w życiu codziennym, w przyrodzie, w technice.
2. Rozszerzenie wiedzy fizycznej ucznia w celu pogłębienia rozumienia nauki, jej możliwości i ograniczeń.
3. Ukazanie roli eksperymentu, obserwacji i teorii w poznawaniu przyrody. Zapoznanie uczniów z budowaniem modeli oraz ich rolą w objaśnianiu zjawisk i tworzeniu teorii.
4. Kształcenie umiejętności krytycznego korzystania ze źródeł informacji poprzez analizę treści dotyczących nauki, zawartych w prasie, radiu i telewizji.
5. Wdrażanie uczniów do samodzielnego formułowania wypowiedzi o zagadnieniach fizycznych i astronomicznych, prowadzenia dyskusji w sposób terminologicznie i merytorycznie poprawny oraz rozwiązywania prostych problemów fizycznych.
6. Pokazywanie znaczenia, możliwości i piękna fizyki.
7. Inspirowanie dociekliwości i postawy badawczej uczniów.
8. Stworzenie warunków do planowania i prowadzenia eksperymentów oraz analizy ich wyników.
9. Wykorzystywanie metod komputerowych do budowania modeli i analizy wyników doświadczeń.
10. Zapoznanie na wybranych przykładach z warsztatem pracy współczesnego fizyka.
Treści nauczania
1. Ruch, jego powszechność i względność.
Pojęcie ruchu w historii filozofii i w naukach przyrodniczych. Ruch w różnych układach odniesienia. Maksymalna szybkość przekazu informacji w przyrodzie i jej konsekwencje. Efekty relatywistyczne.
2. Oddziaływania w przyrodzie.
Rodzaje oddziaływań w mikro- i makroświecie. Pola sił i ich wpływ na charakter ruchu.
3. Makroskopowe własności materii a jej budowa mikroskopowa.
Model oscylatora harmonicznego i jego zastosowanie w opisie przyrody, ruch drgający (amplituda, okres, częstotliwość, przemiany energii). Mikroskopowe modele ciał makroskopowych o różnorodnych własnościach mechanicznych, elektrycznych, magnetycznych, optycznych oraz ich zastosowanie w urządzeniach codziennego użytku.
4. Porządek i chaos w przyrodzie.
Procesy termodynamiczne, ich przyczyny i skutki. Procesy odwracalne i nieodwracalne, druga zasada termodynamiki, entropia, statystyczny charakter makroskopowych prawidłowości w przyrodzie.
5. Światło i jego rola w przyrodzie.
Światło jako fala, długość fali, szybkość rozchodzenia się fali, interferencja i dyfrakcja, widmo fal elektromagnetycznych, barwa, odbicie i załamanie światła, rozszczepienie światła białego, polaryzacja światła. Kwantowy model światła, zjawisko fotoelektryczne i jego zastosowania. Budowa atomu, analiza spektralna, laser i jego zastosowania.
6. Energia i jej przemiany, transport energii.
Przegląd poznanych form energii. Równoważność masy i energii. Elementy fizyki jądrowej. Energetyka jądrowa, reaktory a broń jądrowa. Promieniotwórczość, jej zastosowania i zagrożenia. Transport energii w ruchu falowym. Konwekcja. Przewodnictwo cieplne. Przewodnictwo elektryczne.
7. Budowa i ewolucja Wszechświata.
Czas - przestrzeń - materia - energia. Cząstki elementarne a historia Wszechświata. Obserwacyjne podstawy kosmologii. Modele kosmologiczne. Galaktyki i ich układy. Ewolucja gwiazd.
8. Jedność mikro- i makroświata.
Fale materii, dowody eksperymentalne falowych cech cząstek elementarnych, dualizm falowo-korpuskularny. Pomiar makroskopowy w fizyce a pomiary w mikroświecie kwantowym, niepewności pomiarowe a zasada nieoznaczoności.
9. Fizyka a filozofia.
Zakres stosowalności teorii fizycznych. Determinizm i indeterminizm w opisie przyrody. Elementy metodologii nauk, metoda indukcyjna i hipotetyczno-dedukcyjna, metody statystyczne.
10. Narzędzia współczesnej fizyki i ich rola w badaniu mikro- i makroświata.
Laboratoria i metody badawcze współczesnych fizyków. Współczesne obserwatoria astronomiczne. Osiągnięcia naukowe minionego wieku i ich znaczenie.
Podstawą do realizacji powyższych treści nauczania są elementarne wiadomości i umiejętności z zakresu mechaniki, elektromagnetyzmu, fizyki cząsteczkowej i optyki, wyniesione przez ucznia z gimnazjum. Nawiązanie do nich w trakcie realizacji poszczególnych haseł jest niezbędne.
Osiągnięcia
1. Umiejętność obserwacji i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.
2. Umiejętność posługiwania się ze zrozumieniem wybranymi pojęciami fizycznymi.
3. Umiejętność wykorzystywania modeli do wyjaśniania zjawisk i procesów fizycznych oraz świadomość granic stosowalności wybranych modeli.
4. Umiejętność planowania i wykonywania doświadczeń fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, zapisywania i analizowania ich wyników.
5. Umiejętność sporządzania i interpretacji wykresów.
6. Umiejętność korzystania z praw i zasad fizyki do wyjaśniania wybranych zjawisk zachodzących w przyrodzie.
7. Umiejętność wykorzystywania wiedzy fizycznej do wyjaśniania zasad działania i bezpiecznego użytkowania wybranych urządzeń technicznych.
8. Umiejętność wskazania przykładów degradacji środowiska wynikającej z technicznej działalności człowieka oraz możliwych sposobów zapobiegania tej degradacji.
9. Ogólna znajomość prawidłowości przyrodniczych i metod ich poznawania.
Cele edukacyjne
1. Zrozumienie znaczenia przemian chemicznych zachodzących w otaczającym świecie.
2. Uświadomienie roli chemii w rozwoju cywilizacji i w życiu codziennym.
3. Dostrzeganie wpływu działalności człowieka na środowisko i przyswojenie wiedzy niezbędnej do prowadzenia działań proekologicznych.
Zadania szkoły
1. Kształtowanie badawczego sposobu myślenia, właściwego dla nauk przyrodniczych.
2. Rozwijanie umiejętności obserwacji, wyciągania wniosków z przeprowadzonych eksperymentów i formułowania uogólnień.
3. Wyrabianie umiejętności posługiwania się zdobytą wiedzą chemiczną.
4. Przygotowywanie uczniów do prawidłowego korzystania z różnorodnych źródeł informacji.
5. Kształtowanie postaw uczniów zgodnych z zasadami dbałości o własne zdrowie i ochronę środowiska naturalnego.
Treści nauczania
1. Współczesny, uproszczony model budowy atomu. Izotopy. Promieniotwórczość naturalna.
2. Zależność pomiędzy budową atomów a położeniem pierwiastków w układzie okresowym i ich właściwościami.
3. Zależność właściwości fizycznych i chemicznych substancji od rodzaju wiązania chemicznego.
4. Reakcje chemiczne a zjawiska fizyczne. Ilościowe prawa rządzące przemianami chemicznymi. Reakcje syntezy, analizy i wymiany.
5. Mol. Molowa interpretacja przemian chemicznych. Objętość molowa.
6. Szybkość reakcji chemicznych.
7. Reakcje endo- i egzoenergetyczne.
8. Proste reakcje utleniania-redukcji i ich rola w przyrodzie oraz życiu codziennym.
9. Roztwory nasycone i nienasycone. Sposoby wyrażania stężeń roztworów - stężenie procentowe i molowe.
10. Dysocjacja elektrolityczna. Reakcje w roztworach wodnych elektrolitów - reakcje zobojętnienia i strącania osadów.
11. Właściwości wybranych metali i niemetali.
12. Węglowodory nasycone, nienasycone i aromatyczne - budowa i właściwości.
13. Źródła węglowodorów w przyrodzie.
14. Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów - otrzymywanie i właściwości.
15. Najważniejsze wielofunkcyjne pochodne węglowodorów - występowanie, właściwości, zastosowanie i ich znaczenie w życiu człowieka.
16. Chemia w życiu gospodarczym, społecznym i ochronie środowiska. Praktyczne zastosowania poznanych substancji chemicznych i zagrożenia powodowane niewłaściwym ich wykorzystaniem.
Osiągnięcia
1. Dostrzeganie przemian chemicznych w środowisku przyrodniczym oraz czynników wpływających na ich przebieg.
2. Umiejętność posługiwania się zdobytą wiedzą chemiczną w życiu codziennym.
3. Umiejętność korzystania z różnorodnych źródeł informacji, np. układu okresowego pierwiastków, literatury popularnonaukowej i Internetu.
4. Umiejętność zapisywania równań prostych reakcji chemicznych oraz opisywania efektów energetycznych im towarzyszących.
5. Posługiwanie się podstawowym słownictwem chemicznym.
6. Umiejętność wykonywania prostych obliczeń chemicznych.
7. Znajomość najważniejszych pierwiastków i związków chemicznych, ich właściwości i zastosowania.
Cele edukacyjne
1. Pogłębianie rozumienia podstaw działania własnego organizmu w stosunku do poziomu gimnazjalnego.
2. Kształtowanie postawy odpowiedzialności za zdrowie swoje i innych.
3. Rozumienie zależności istniejących w środowisku przyrodniczym.
4. Rozumienie zależności człowieka od środowiska i wpływu człowieka na środowisko.
5. Rozumienie potrzeby zachowania bioróżnorodności.
Zadania szkoły
1. Umożliwienie uczniom zrozumienia zasad funkcjonowania własnego organizmu.
2. Rozwijanie poczucia odpowiedzialności za działania podejmowane w najbliższym środowisku.
Treści nauczania
1. Organizm człowieka jako zintegrowana całość i prawidłowe jego funkcjonowanie:
1) główne funkcje organizmu i struktury anatomiczne odpowiedzialne za wypełnianie tych funkcji,
2) wzajemne oddziaływanie układów i homeostaza parametrów ustrojowych, np. stała temperatura ciała, stały skład płynów ustrojowych (np. stężenie glukozy we krwi, stałe ciśnienie krwi),
3) mózg jako główny ośrodek kontrolno-integracyjny organizmu: zmysły, neuroprzekaźniki, plastyczność działania mózgu (rozwój, uczenie się, pamięć), stres, emocje i ich zaburzenia, osobowość,
4) układ odpornościowy i jego znaczenie dla zdrowia człowieka, antygeny, przeciwciała, cytokiny, szczepienia ochronne, alergie, przeszczepy, zaburzenia odporności,
5) układ mięśniowy i jego znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania ciała, typy mięśni, prawidłowy rozwój umięśnienia, predyspozycje do ćwiczeń fizycznych, prozdrowotne znaczenie aktywności fizycznej, szkodliwość dopingu,
6) rozwój człowieka: poczęcie, rozwój zarodka i płodu, poród, rozwój noworodka,
7) czynniki chorobowe: wirusy, bakterie (antybiotyki), pasożyty, trucizny,
8) choroba nowotworowa, onkogeneza i onkoprofilaktyka,
9) choroby układu krwionośnego, miażdżyca, nadciśnienie, zawał, profilaktyka chorób krążeniowych.
2. Odżywianie się człowieka:
1) budowa i funkcja układu pokarmowego człowieka,
2) główne składniki pokarmowe i ich źródła (białka, cukry, tłuszcze),
3) dieta pełno- i niepełnowartościowa, aminokwasy egzogenne, witaminy, mikroelementy i ich źródła,
4) aminokwasy egzogenne,
5) zawartość energetyczna pokarmu, potrzeby energetyczne organizmu, koszty energetyczne wybranych form aktywności fizycznej, otyłość, anoreksja i bulimia,
6) witaminy, mikroelementy i ich źródła.
3. Elementy genetyki:
1) budowa DNA, kod genetyczny, gen, synteza białek, genom człowieka,
2) mutacje i czynniki mutagenne,
3) choroby dziedziczne i diagnostyka molekularna w medycynie,
4) zasady inżynierii genetycznej, zastosowanie biotechnologii.
4. Elementy ekologii i ochrony środowiska:
1) ewolucja i różnorodność biologiczna (genetyczna, gatunkowa i ekosystemów), pochodzenie człowieka, znaczenie różnorodności biologicznej dla człowieka,
2) czynniki kształtujące różnorodność biologiczną i sprzyjające jej utrzymywaniu się (różnorodność siedlisk, zależności międzygatunkowe),
3) nowoczesne formy uprawy roślin i nowe odmiany zwierząt hodowlanych, korzyści i zagrożenia z punktu widzenia środowiska i zdrowia (np. rośliny i zwierzęta transgeniczne).
Osiągnięcia
1. Znajomość funkcji fizjologicznych różnych układów organizmu ludzkiego.
2. Rozpoznawanie zagrożeń dla zdrowia człowieka i znajomość zasad działania na rzecz własnego zdrowia.
3. Rozumienie zasad dziedziczenia; dostrzeganie korzyści i zagrożeń wynikających z postępów w genetyce.
4. Znajomość przyczyn aktualnego stanu środowiska w skali lokalnej, krajowej, światowej oraz sposobów przeciwdziałania niekorzystnym zmianom.
5. Świadomość wartości różnorodności biologicznej.
Cele edukacyjne
1. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do zrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru i dynamiki procesów zachodzących w środowisku geograficznym w skali lokalnej, krajowej (geografia Polski), wielkich regionów i świata.
2. Poznanie, zrozumienie i interpretowanie związków przyczynowo-skutkowych i funkcjonalnych w różnych skalach przestrzennych i czasowych.
3. Zdobycie umiejętności geograficznych niezbędnych do stosowania w praktyce opanowanej wiedzy geograficznej.
4. Przekonanie o potrzebie uczestnictwa w rozwoju własnego regionu i Polski oraz podejmowania działań na rzecz zachowania ich dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.
5. Zrozumienie złożoności świata, współzależności jego poszczególnych elementów i gotowości do udziału w jego przekształcaniu zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju.
Zadania szkoły
1. Organizacja procesu uczenia się, umożliwiającego uczniom samodzielne zdobywanie wiedzy i umiejętności geograficznych.
2. Zapewnienie uczniom dostępu do różnorodnych źródeł informacji geograficznej ze szczególnym uwzględnieniem materiałów kartograficznych.
3. Zapewnienie uczniom możliwości prowadzenia obserwacji terenowych.
Treści nauczania
1. Podstawy korzystania z różnorodnych źródeł informacji geograficznej.
2. Funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi - zjawiska, procesy, wzajemne zależności, zmienność środowiska w przestrzeni i w czasie, m.in. zmiany pogody i ich prognozowanie, klęski żywiołowe. Równowaga ekologiczna.
3. Funkcjonalne i przestrzenne powiązania oraz wzajemne zależności w systemie człowiek - przyroda - gospodarka. Typy gospodarowania w środowisku i ich następstwa, na wybranych przykładach, np. stref, kontynentów, krajów, ze szczególnym uwzględnieniem Polski.
4. Przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszczenia ludności na Ziemi.
5. Problemy demograficzne społeczeństw (ze szczególnym uwzględnieniem Polski). Współczesne migracje ludności. Procesy przekształcania sieci osadniczej (wielkie miasta, suburbia, wyludnianie się terenów wiejskich itp).
6. Świat w fazie przemian społecznych, gospodarczych i politycznych. Modernizacja, restrukturyzacja, globalizacja. Biedni i bogaci współczesnego świata.
7. Konflikty zbrojne i inne zagrożenia społeczno-ekonomiczne. Procesy przechodzenia od izolacji do integracji; współpraca między społecznościami; procesy integracji i dezintegracji w Europie (ze szczególnym uwzględnieniem roli Polski); euroregiony i miasta (gminy) "bliźniacze" jako przykład współpracy międzynarodowej na szczeblu regionalnym i lokalnym.
8. Uwarunkowania i następstwa przyrodnicze, społeczno-ekonomiczne i kulturowe rozwoju turystyki i rekreacji.
Osiągnięcia
1. Posługiwanie się ze zrozumieniem terminologią geograficzną.
2. Rozszerzenie wiedzy z zakresu funkcjonowania systemu człowiek - środowisko ze szczególnym uwzględnieniem aspektów przestrzennych.
3. Korzystanie z różnorodnych źródeł informacji geograficznej: map, planów, roczników statystycznych, zdjęć, profili, przekrojów, rysunków, czasopism, przewodników, literatury popularnonaukowej, Internetu, GIS-u* i innych.
4. Selekcjonowanie, porządkowanie, analizowanie i interpretowanie informacji o stanie i zmianach środowiska geograficznego oraz sytuacji społecznej, politycznej i ekonomicznej.
5. Prezentowanie wyników analiz geograficznych różnymi metodami graficznymi (w tym kartograficznymi) i statystycznymi.
6. Dostrzeganie i analizowanie relacji między poszczególnymi elementami środowiska przyrodniczego oraz działalnością człowieka w skali globalnej, regionalnej i lokalnej.
7. Prognozowanie (na zasadzie ekstrapolacji istniejących trendów) stanu środowiska poszczególnych obszarów (z uwzględnieniem interakcji Ziemia-człowiek).
____________
* Angielski skrót Geograficznych Systemów Informacyjnych.
Cele edukacyjne
1. Przygotowanie do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu gospodarczym.
2. Kształcenie postawy rzetelnej pracy i przedsiębiorczości.
3. Kształtowanie umiejętności pracy w zespole i skutecznego komunikowania się.
4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.
5. Znajomość roli państwa i prawa w gospodarce rynkowej.
6. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki europejskiej i światowej jako przestrzeni dostępnej dla polskich przedsiębiorców.
Zadania szkoły
1. Zapewnienie możliwości uzyskania przez ucznia wiedzy, umiejętności i kształtowania postaw moralnych, warunkujących uczestnictwo w życiu gospodarczym i rozwój przedsiębiorczości.
2. Pomoc w rozwijaniu przez ucznia umiejętności samokształcenia i samodoskonalenia oraz indywidualnych zainteresowań.
3. Tworzenie sprzyjającej atmosfery dla współpracy szkoły z przedstawicielami życia gospodarczego w regionie.
Treści nauczania
1. Postawa przedsiębiorczości. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertywność, inicjatywność, odpowiedzialność itp. Zysk i ryzyko.
2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespołowej. Kierowanie i podejmowanie decyzji.
3. Motywy aktywności zawodowej i gospodarczej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyznaczania sobie celów i zadań.
4. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.
5. Funkcjonowanie giełd w gospodarce.
6. Gospodarstwa domowe - dochody i wydatki, ochrona praw konsumentów, inwestowanie własnych pieniędzy.
7. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpieczenia zdrowotne. Ubezpieczenia majątkowe.
8. Przedsiębiorstwo w gospodarce - formy prawnoorganizacyjne.
9. Stowarzyszenia, fundacje, inne organizacje.
10. Rola państwa w gospodarce rynkowej. Podstawowe funkcje ekonomiczne państwa.
11. Wzrost gospodarczy i jego mierniki.
12. Polityka fiskalna i monetarna Polski. Inflacja.
13. Pieniądz i banki - bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe usługi finansowe.
14. Rynek pracy i bezrobocie.
15. Budżet państwa, budżety jednostek samorządu terytorialnego - funkcje, źródła wpływów, kierunki wydatków.
16. Współpraca gospodarcza Polski z zagranicą. Integracja z Unią Europejską.
Osiągnięcia
1. Dokonanie trafnej i uzasadnionej samooceny oraz umiejętność autoprezentacji.
2. Umiejętność stosowania podstawowych zasad pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.
3. Planowanie budżetu domowego.
4. Rozróżnianie form inwestowania.
5. Umiejętność obliczania opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego w kontekście wydatków i przychodów, zysku i ryzyka.
6. Identyfikowanie podstawowych form własności oraz form organizacyjno-prawnych przedsiębiorstw.
7. Identyfikowanie podstawowych mierników wzrostu gospodarczego (PKB, PNB - nominalny i realny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkańca).
8. Interpretacja podstawowych wskaźników inflacji.
9. Ukazywanie wpływu polityki fiskalnej i monetarnej na życie gospodarcze kraju.
10. Wskazywanie korzyści i zagrożeń wynikających ze współpracy międzynarodowej.
Cele edukacyjne
1. Wykształcenie umiejętności świadomego i sprawnego posługiwania się komputerem oraz narzędziami i metodami informatyki.
2. Przygotowanie do aktywnego funkcjonowania w tworzącym się społeczeństwie informacyjnym.
Zadania szkoły
1. Stworzenie warunków do korzystania ze sprzętu oraz programów komputerowych wspomagających różne dziedziny nauczania.
2. Wspomaganie rozwoju umiejętności analizowania i rozwiązywania problemów z zakresu nauczania szkolnego i codziennego życia z wykorzystaniem odpowiednio dobranych metod i środków informatycznych.
3. Pogłębienie wiedzy i rozwijanie umiejętności informatycznych wyniesionych z poprzednich etapów edukacyjnych.
Treści nauczania
1. Opracowywanie dokumentów o rozbudowanej strukturze zawierających informacje pochodzące z różnych źródeł.
2. Rozwiązywanie zadań z zakresu różnych dziedzin nauczania z wykorzystaniem programów komputerowych i metod informatyki.
3. Podstawowe formy organizowania informacji w bazach danych spotykanych w otoczeniu ucznia. Wyszukiwanie informacji w bazach danych, formułowanie rozbudowanych zapytań.
4. Korzystanie z informacji związanych z kształceniem, pochodzących z różnych źródeł, oraz komunikowanie się poprzez sieć.
5. Wspomaganie prezentacji prac uczniów z zastosowaniem programów komputerowych. Prezentacja w sieci.
6. Rozwój zastosowań komputerów. Prawne i społeczne aspekty zastosowań informatyki.
Osiągnięcia
1. Opracowywanie dokumentów z wykorzystaniem różnych narzędzi informatycznych i różnych źródeł informacji.
2. Tworzenie prezentacji z wykorzystaniem programów komputerowych.
3. Posługiwanie się programami komputerowymi i metodami informatyki w uczeniu się i rozwiązywaniu problemów.
4. Korzystanie z dostępnych źródeł informacji za pomocą komputerów.
5. Komunikowanie się z wykorzystaniem sieci komputerowej.
Cele edukacyjne
1. Znajomość zasad racjonalnej troski o zdrowie i sprawność fizyczną, uwarunkowanych systematycznym uprawianiem różnych form aktywności sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.
2. Kształtowanie postaw moralnych i społecznych w oparciu o wartości tkwiące w sporcie, rekreacji i turystyce, m.in. wytrwałość, systematyczność, odpowiedzialność, samodyscyplina, równość szans, szacunek dla przeciwnika, "czysta gra", umiejętność właściwego zachowania się w sytuacji zwycięstwa i porażki.
3. Motywacja do podejmowania samodzielnych działań na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnych właściwości morfologicznych i funkcjonalnych.
Zadania szkoły
1. Uzupełnienie i utrwalenie wiedzy uczniów niezbędnej dla podejmowania świadomej, systematycznej aktywności fizycznej jako warunku zdrowego stylu życia i racjonalnej troski o witalną gotowość organizmu do przeciwstawiania się negatywnym skutkom cywilizacji.
2. Wdrażanie do samodzielnych działań na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego oraz dbałości o należyty poziom sprawności fizycznej.
3. Przygotowanie uczniów do roli organizatora i aktywnego uczestnika różnorodnych form aktywności fizycznej oraz odbiorcy (kibica) widowisk sportowych.
4. Organizowanie zajęć fakultatywnych z zakresu "sportów całego życia" ze szczególnym zwróceniem uwagi na formy aktywności ruchowej najbardziej odpowiednie dla rodzinnego uprawiania sportu.
Treści nauczania
1. Ćwiczenia wzmacniające muskulaturę i stymulujące funkcjonowanie układu krążeniowego.
2. Ćwiczenia z obciążeniem na odpowiednich dystansach z wykorzystaniem przyrządów i przyborów w celu podniesienia poziomu sprawności fizycznej.
3. Ćwiczenia doskonalące ruchowe umiejętności utylitarne i rekreacyjno-sportowe.
4. Sędziowanie w wybranych dyscyplinach sportowych.
5. Zajęcia i imprezy sportowe.
6. Zajęcia i imprezy turystyczne, i rekreacyjne.
7. Ćwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania zdrowia fizycznego i psychicznego.
8. Samokontrola i samoocena stanu rozwoju fizycznego, sprawności i umiejętności ruchowych.
9. Historia sportu i olimpizmu.
Osiągnięcia
1. Samoocena możliwości i potrzeb ruchowych na podstawie pomiaru podstawowych właściwości somatycznych i fizjologicznych.
2. Umiejętne stosowanie ćwiczeń kształtujących prawidłową postawę ciała oraz sprawność fizyczną i ruchową.
3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywidualnych i zespołowych formach aktywności sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.
4. Stosowanie różnorodnych form relaksacji po pracy umysłowej i fizycznej.
5. Przyjęcie odpowiedzialności za zdrowie własne i innych.
Cele edukacyjne
1. Wyposażenie uczniów w wiedzę i umiejętności niezbędne do racjonalnych i skutecznych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń indywidualnych i zbiorowych.
2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w przedsięwzięciach o charakterze obronnym.
Zadania szkoły
1. Wspieranie uczniów w pogłębianiu wiedzy i doskonaleniu umiejętności z zakresu edukacji dla bezpieczeństwa.
2. Kształtowanie świadomości obronnej młodzieży.
3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zachowań w sytuacjach szczególnych oraz przygotowanie do uczestnictwa w przedsięwzięciach obronnych organizowanych przez organy administracji rządowej i niezespolonej oraz administrację samorządową i instytucje.
4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania samodzielnych działań w sytuacjach kryzysowych i rozwijania umiejętności organizatorskich w tej dziedzinie.
Treści nauczania
1. System obronny Rzeczypospolitej Polskiej:
1) podsystemy obronne państwa,
2) powinności obronne lokalnych władz, instytucji i obywateli.
2. Rodzaje sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ich charakterystyka i przeznaczenie.
3. Struktura i zadania Obrony Terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej.
4. Obrona cywilna:
1) cel, zadania i organizacja,
2) ochrona ludności, zwierząt, żywności i dóbr materialnych w ramach powszechnej samoobrony,
3) sposoby alarmowania ludności,
4) zachowanie się podczas ewakuacji,
5) znaki i barwy bezpieczeństwa.
5. Wybrane problemy międzynarodowego prawa humanitarnego dotyczące ochrony ludności i dóbr kultury.
6. Zagrożenia czasu pokoju, ich źródła, przeciwdziałanie ich powstawaniu, zasady postępowania w przypadku ich wystąpienia i po ich ustąpieniu:
1) zagrożenia chemiczne,
2) zagrożenia radiacyjne,
3) zagrożenia powodziowe i zatopienia,
4) zagrożenia pożarowe, posługiwanie się podręcznym sprzętem przeciwpożarowym,
5) zagrożenia ekologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń lokalnych.
7. Zagrożenia czasu wojny:
1) formy i rodzaje walki zbrojnej,
2) podstawowe środki rażenia współczesnych sił zbrojnych,
3) obrona przed środkami walki.
8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych i sposoby radzenia sobie z nimi:
1) stres i jego wpływ na zachowanie ludzi,
2) zjawisko paniki, przeciwdziałanie mu i sposoby postępowania w sytuacjach kryzysowych.
9. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach:
1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,
2) zabezpieczenie miejsca wypadku,
3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego funkcji życiowych,
4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku oparzeń, złamań i zwichnięć, krwotoków, duszenia się ciałem obcym, utraty przytomności, utraty oddechu, zatrzymania krążenia, wstrząsu pourazowego.
10. Rola jednostki w kształtowaniu bezpieczeństwa własnego i społecznego:
1) sytuacje kryminogenne, umiejętność ich unikania,
2) zjawiska patologiczne występujące wśród dzieci i młodzieży,
3) prospołeczne zachowania w kształtowaniu bezpieczeństwa.
11. Służba wojskowa:
1) ogólny charakter służby i jej prawne uregulowania,
2) podstawowe uzbrojenie i wyposażenie żołnierza,
3) podstawy żołnierskiego zachowania.
12. Terenoznawstwo:
1) zasady orientowania się w terenie,
2) posługiwanie się mapą,
3) marsz na azymut,
4) sporządzanie szkicu.
13. Podstawy planowania i organizowania działań:
1) sporządzanie planu,
2) stawianie zadań do wykonania,
3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytuacyjnego.
14. Strzelectwo sportowe lub realizacja programu "3 minuty przed pogotowiem", ewentualnie bieg na orientację.
Osiągnięcia
1. Rozróżnianie podsystemów (struktur) obronnych kraju, rozumienie ich roli oraz form spełniania powinności obronnych przez organy władzy i obywateli.
2. Znajomość zasad postępowania w przypadku występowania zagrożeń.
3. Umiejętność udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w różnych stanach zagrażających życiu i zdrowiu człowieka.
4. Umiejętność posługiwania się podręcznym sprzętem gaśniczym.
5. Orientowanie się w terenie według mapy i bez mapy.
6. Znajomość zasad planowania i organizowania działań.
Cele edukacyjne
1. Rozwój wrażliwości moralnej, umiejętność rozpoznawania wartości moralnych oraz zdolność odróżniania dobra od zła.
2. Nabycie wiedzy etycznej ułatwiającej dokonywanie trafnej oceny moralnej podejmowanych działań.
3. Przyjmowanie odpowiedzialności za słowa i czyny.
4. Podjęcie samokontroli i pracy nad sobą.
Zadania szkoły
1. Uświadamianie istotnego znaczenia zasad i wartości moralnych w rozwoju osobowym człowieka, w kształtowaniu wzajemnych stosunków między ludźmi oraz w życiu publicznym.
2. Umożliwienie rozumienia własnej indywidualności i chronienia osobowej tożsamości przed zagubieniem w kulturze masowej.
3. Uświadamianie znaczenia samokontroli i konieczności pracy nad sobą dla osobowego rozwoju.
4. Pomoc w kształtowaniu więzi z rodziną, ojczyzną i kulturą na gruncie przyjmowanych wartości.
5. Pomoc w kształtowaniu relacji z otoczeniem opartych o właściwą hierarchię wartości.
Treści nauczania
1. Etyka a pozostałe dyscypliny filozoficzne i nauki szczegółowe. Moralność, etos, prawo, obyczaje i styl życia.
2. Ogólnofilozoficzne założenia etyki. Kwestie metaetyczne. Etyki religijne i świeckie.
3. Teorie i szkoły etyczne. Koncepcje etyczne w nurcie filozofii klasycznej.
4. Człowiek jako osoba i jego działanie. Etyczna analiza aktu ludzkiego. Motywy podejmowanych decyzji.
5. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchie celów. Szczęście w życiu ludzkim. Rozwój moralny i duchowy człowieka jako osoby. Rola oddziaływań wychowawczych.
6. Dobro moralne i wartości moralne. Hierarchia wartości. Wartości autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartości. Wartości wybierane i realizowane.
7. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo naturalne. Dekalog jako podstawa życia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby jego przezwyciężania. Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej.
8. Wymiar moralny życia człowieka. Zdolność rozpoznawania wartości i powszechne dążenie do dobra. Świadomość moralna. Rola sumienia w prawidłowym rozwoju wewnętrznym. Sądy i oceny moralne. Przykłady patologii w zakresie świadomości moralnej. Problem manipulacji. Obecność dobra i zła we współczesnej kulturze.
9. Sprawności moralne. Samowychowanie.
10. Przykłady współczesnych przejawów kryzysu moralnego i dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiązywania na gruncie etyki chrześcijańskiej oraz innych koncepcji etycznych.
11. Moralne aspekty pracy i różnych dziedzin życia publicznego. Etyki zawodowe. Przykłady kodeksów etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrównoważonego rozwoju. Moralny wymiar stosunku człowieka do świata przyrody.
12. Etyczny wymiar życia szkolnego. Umiejętność życia z innymi i dla innych. Uczciwość. Problem "ściągania". Wartości szczególnie cenione w życiu szkolnym.
Osiągnięcia
1. Znajomość podstawowych pojęć i koncepcji etycznych.
2. Umiejętność dokonywania etycznej analizy i oceny działań i decyzji własnych i innych.
3. Znajomość podstawowych zasad i wartości etycznych w najważniejszych dziedzinach życia publicznego.
4. Umiejętność dokonywania wyborów moralnych i podejmowania decyzji w świetle wartości moralnych i tworzenia hierarchii wartości.
5. Umiejętność lepszego poznania siebie i rozwijania własnej tożsamości.
______________
1 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odrębnymi przepisami.
Przedmiot realizowany jest w szkołach (klasach) z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odrębnymi przepisami
Cele edukacyjne
1. Budowanie tożsamości osobowej, narodowej, etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.
2. Rozwijanie świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej) oraz samodzielnego poznawania różnych obszarów humanistyki.
3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialności za własny rozwój, samodzielne decyzje dotyczące dalszej drogi kształcenia (np. wyboru kierunku studiów) czy wyboru zawodu.
4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w różnych sytuacjach, a poprzez to osiąganie dojrzałości do życia w rodzinie, w społeczeństwie, w państwie obywatelskim.
5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.
Zadania szkoły
1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pogłębianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecności we współczesnej kulturze; rozwijanie świadomości historycznoliterackiej i chronologicznego porządkowania wiedzy.
2. Przybliżanie problematyki i zjawisk artystycznych w literaturze i innych dziedzinach kultury.
3. Interpretacja dzieł - w kontekście historycznym i aksjologicznym; rozpoznawanie wartości w dziełach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.
4. Opisanie systemu języka jako narzędzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zróżnicowania, bogactwa znaczeń i środków ekspresji; różnorodności użycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami etyki mówienia.
5. Omawianie roli mediów w komunikacji społecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.
6. Wprowadzenie w zasady pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów i kształcenia ustawicznego.
Treści nauczania
1. Język jako zjawisko semiotyczne:
1) znak językowy,
2) podstawowe funkcje znaku językowego, np. komunikowanie, ekspresja, impresja; funkcja poetycka,
3) język - mowa - pismo.
2. Budowa języka:
1) brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi,
2) sposoby poszerzania leksyki (zapożyczenia, neologizmy, związki frazeologiczne),
3) budowa wypowiedzeń (zdań),
4) sposoby opisu i jego językowa wykładnia,
5) spójność tekstu.
3. Retoryka - werbalne i niewerbalne środki komunikacji.
4. Wypowiedź językowa:
1) wartościowanie wypowiedzi: poprawność - niepoprawność,
2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej odmiany języka,
3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monologowej i dialogowej,
4) język reklamy,
5) cechy charakterystyczne komiksu.
5. Język - dzieje - społeczeństwo:
1) pochodzenie języka ojczystego mniejszości narodowych i grup etnicznych,
2) społeczne odmiany języka: dialekt, gwara, żargon, odmiany pokoleniowe.
6. Style:
1) style funkcjonalne,
2) stosowność stylowa wypowiedzi,
3) języki fachowe, terminologia specjalistyczna.
7. Ogólne pojęcia kultury:
1) dzieło literackie i jego wyróżniki,
2) społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewizja),
3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,
4) kultura masowa.
8. Tradycje literackie:
1) źródła tradycji literackiej,
2) konteksty biblijne i antyczne,
3) kontynuacje i nawiązania.
9. Tematy, motywy, wątki:
1) miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp.,
2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kulturze.
10. Proces historycznoliteracki:
1) gatunki i rodzaje literackie,
2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i inne,
3) prąd artystyczny,
4) epoka, następstwo epok.
11. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:
1) piękno, dobro, prawda,
2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,
3) sacrum i profanum,
4) wolność, odpowiedzialność, tolerancja,
5) ojczyzna, mała ojczyzna,
6) naród a społeczeństwo.
Osiągnięcia
1. Odbiór dzieł sztuki na poziomie podstawowym:
1) w wymiarze interpretacyjnym:
a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troską o estetykę czytania, właściwą dykcję, akcent, intonację itd.,
b) recytacja z pamięci wybranych tekstów poetyckich,
c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpretacji; umiejętność przywołania właściwego kontekstu,
2) w wymiarze historycznym:
a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romański, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny i inne),
b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią,
c) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,
3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: odróżnianie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji.
2. Słuchanie i mówienie na poziomie podstawowym:
1) sprawne i świadome posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym,
2) wypowiadanie się ze świadomością intencji,
3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od żądania),
4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, retorycznych,
5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,
6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,
7) słuchanie wypowiedzi partnerów, słuchanie wykładu z notowaniem.
3. Pisanie i redagowanie tekstów:
1) sprawne posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym w odmianie pisanej w zależności od sytuacji komunikacyjnej,
2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, układanie planów i konspektów; nadawanie tytułów i śródtytułów,
3) praca redakcyjna nad tekstem własnym: poprawianie, adiustacja, podział na części składowe (wstęp, rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnienia w tekście,
4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,
5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, prośby; wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, referat.
4. Czytanie:
1) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacje, komentarze, artykuły, reportaże, wystąpienia publiczne),
2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów użytkowych.
5. Samokształcenie na poziomie podstawowym:
1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii uczenia się,
2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości,
3) korzystanie z różnych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magnetowidowych).
Cele edukacyjne
1. Przygotowanie do aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu kulturalnym oraz bezpośredniego obcowania z dziełami sztuki poprzez rozwijanie:
1) wrażliwości estetycznej oraz indywidualnych zdolności artystycznych,
2) umiejętności refleksyjnej i krytycznej oceny zjawisk w kulturze i sztuce,
3) samodzielności w poszerzaniu wiedzy z różnych dziedzin sztuki,
4) poczucia tożsamości z kulturą własnego regionu i kraju.
2. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez różnorodne formy aktywności artystycznej.
3. Poznawanie dziedzictwa narodowego, w tym kanonu najwybitniejszych dzieł sztuki. Rozwijanie wrażliwości na ochronę dziedzictwa narodowego.
4. Wyrobienie potrzeby korzystania z dóbr kultury.
Zadania szkoły
1. Umożliwienie uczniom brania aktywnego udziału w różnorodnych formach życia kulturalnego.
2. Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez bezpośredni kontakt z dziełami sztuki oraz różnorodne formy aktywności artystycznej.
3. Umożliwienie rozwijania wybranych rodzajów aktywności twórczej oraz zainteresowań artystycznych.
4. Wprowadzenie w świat pojęć i symboli ułatwiających rozumienie i wartościowanie dzieł sztuki.
5. Wykształcenie potrzeby bezpośredniego obcowania z dziełami sztuki i aktywnego uczestnictwa w kulturze.
6. Rozbudzenie zainteresowania kulturą regionu i lokalnym życiem kulturalnym.
7. Ukazywanie dziedzictwa narodowego i rozwijanie poczucia jego wartości.
8. Kształtowanie wzorców zachowań społecznych sprzyjających ochronie dziedzictwa narodowego.
Treści nauczania
1. Wiedza o stylach, epokach, wybitnych twórcach i ich dziełach.
2. Znajomość specyfiki procesu tworzenia w różnych dziedzinach sztuki. Rozróżnianie form, gatunków i technik wypowiedzi artystycznej.
3. Związki i zależności pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki oraz pomiędzy kulturą narodową i kulturą regionu.
4. Poznawanie różnych funkcji sztuki.
5. Prezentowanie dzieł różnych dziedzin sztuki pod kątem ich krytycznej oceny oraz własnej interpretacji.
6. Indywidualne lub zespołowe formy działań artystycznych o twórczym lub odtwórczym charakterze.
7. Różnorodne formy kontaktu z dziełami sztuki.
8. Rodzaje zabytków, ich specyfika i sposoby użytkowania.
9. Zasady organizacji ochrony zabytków w Polsce. Obiekty wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
10. Zasady dotyczące ochrony prawa autorskiego.
11. System upowszechniania kultury (instytucje - ich funkcje i zadania).
Osiągnięcia
1. Znajomość dzieł różnych dziedzin sztuki i kultury składających się na kanon narodowej i światowej kultury.
2. Umiejętność samodzielnego poszerzania wiedzy na temat epok, stylów i zjawisk zachodzących w różnych dziedzinach sztuki.
3. Umiejętność wartościowania różnych zjawisk zachodzących w sztuce.
4. Umiejętność dostrzegania walorów kultury własnego regionu.
5. Świadomość różnych funkcji sztuki.
6. Dostrzeganie związków zachodzących pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki oraz między kulturą regionu i kulturą narodową.
7. Umiejętność dokonywania charakterystyki i własnej interpretacji dzieł sztuki.
8. Rozwinięcie wybranych form aktywności artystycznej w zakresie różnych dziedzin sztuki.
9. Znajomość elementarnych zasad oraz podstawowych pojęć dotyczących ochrony dziedzictwa narodowego.
10. Znajomość dziedzictwa narodowego i jego miejsca w kulturze europejskiej i światowej.
Cele edukacyjne
1. Rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów związanych z podejmowaniem decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej, w tym pełnienia ról małżeńskich i rodzicielskich.
2. Pogłębienie problematyki przyjaźni, miłości, ludzkiej płciowości, prokreacji, funkcji rodziny w życiu jednostkowym i społecznym.
3. Przyjęcie pozytywnej postawy wobec życia ludzkiego, rodziny, dziecka, osób niepełnosprawnych, osób starych, zdrowia własnego i innych.
Zadania szkoły
1. Pomoc w kształtowaniu prawidłowych relacji we własnej rodzinie. Integrowanie działań szkoły i rodziny.
2. Wspieranie rodziny w przygotowaniu młodego człowieka do pełnienia ról małżeńskich i rodzicielskich oraz samodzielności i odpowiedzialności.
3. Ukazanie płciowości w kontekście wartości życia ludzkiego, miłości, odpowiedzialności, małżeństwa i rodziny.
4. Przekazywanie rzetelnej wiedzy o rozwoju człowieka w wymiarze biologicznym, psychicznym, społecznym i duchowym.
Treści nauczania
1. Tożsamość i wielowymiarowość człowieka. Poczucie sensu życia.
2. Rozwój człowieka. Kryteria dojrzałości biologicznej, psychicznej, społecznej i duchowej.
3. Wartości związane z płciowością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzina, rodzicielstwo. Integracja seksualna. Budowanie więzi (miłości) i prokreacja jako cele płciowości.
4. Podstawy kształtowania i rozwijania więzi międzyludzkich opartych na empatii. Istota miłości i etapy jej rozwoju. Rodzaje miłości. Kryteria dojrzałej miłości. Miłość jako proces dynamiczny.
5. Współżycie seksualne źródłem trwałych zobowiązań moralnych, psychicznych i społecznych. Następstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Przedwczesne rodzicielstwo. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacją w małżeństwie.
6. Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów rozrodczych. Metody rozpoznawania płodności i ich skuteczność. Metoda objawowo-termiczna (w wybranej wersji).
7. Znaczenie akceptacji płodności własnej i współmałżonka dla prawidłowej więzi małżeńskiej. Ojcostwo i macierzyństwo. Bezdzietność. Adopcja.
8. Przebieg i higiena ciąży. Rozwój prenatalny dziecka. Szkoła rodzenia. Poród i naturalne karmienie. Rola ojca i matki w okresie oczekiwania na urodzenie się dziecka, w czasie porodu oraz w pierwszym okresie życia dziecka.
9. Wartość małżeństwa. Wybór współmałżonka. Dialog w małżeństwie, wierność i zaufanie.
10. Funkcje rodziny ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.
11. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwiązywania konfliktów.
12. Zagrożenia życia rodzinnego: agresja, przemoc, pornografia, alkoholizm, narkomania, sekty. Separacja. Rozwód. Samotne rodzicielstwo.
13. Metody i środki antykoncepcyjne oraz wczesnoporonne: różnice w działaniu. Aspekt zdrowotny, psychiczny i moralny; skuteczność i skutki uboczne.
14. Aborcja - zagrożenia dla zdrowia fizycznego i psychicznego; wymiar medyczny, psychiczny i moralny.
15. Choroby przenoszone drogą płciową; AIDS: profilaktyka, aspekt społeczny i etyczny. Znaczenie prawidłowo funkcjonującej rodziny w dobie AIDS.
16. Zjawisko homoseksualizmu. Przyczyny. Możliwości pomocy.
17. Człowiek wobec niepełnosprawności, starości, cierpienia, choroby, umierania i śmierci w aspekcie życia rodzinnego.
18. Prawodawstwo dotyczące rodziny. Prawa i obowiązki małżonków i rodziców. Obowiązki państwa wobec rodziny.
Osiągnięcia
1. Świadome dążenie do wewnętrznego scalenia, integracji sfery uczuciowej, duchowej i biologicznej.
2. Przygotowanie na podstawie wiedzy i wytworzonych umiejętności do poszanowania godności życia ludzkiego i dojrzałego funkcjonowania w życiu rodzinnym.
3. Znajomość podstawowych zasad postępowania w sferze ludzkiej płciowości i płodności.
4. Świadomość potrzeby podejmowania dojrzałych decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej.
5. Umiejętność poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: kim jest człowiek? jaki jest sens życia? jakie są jego cele i zadania życiowe?
____________
2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treści zajęć edukacyjnych "wychowanie do życia w rodzinie" określa rozporządzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz z 1999 r. Nr 5, poz. 32).
Cele edukacyjne
1. Kształcenie umiejętności krytycznego myślenia, uczestnictwa w dialogu, w tym prezentacji własnego stanowiska i jego obrony.
2. Uświadomienie specyfiki zagadnień filozoficznych, ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.
3. Rozwój myślenia teoretycznego.
4. Uzyskiwanie samowiedzy poprzez uświadamianie zagadnień egzystencjalnie i moralnie doniosłych.
Zadania szkoły
1. W oparciu o treści programowe ukazanie wkładu myśli filozoficznej w kulturę europejską.
2. Przekazanie podstawowych informacji na temat współczesnych kierunków i szkół filozoficznych. Zwrócenie uwagi na polską tradycję filozoficzną.
3. Umożliwienie uczniom obcowania z tekstem filozoficznym.
Treści nauczania
1. Elementy logiki ogólnej i retoryki.
Myśl a język. Stawianie pytań, definiowanie, klasyfikacja i argumentacja. Dyskusja.
2. Narodziny filozofii i jej pierwsze koncepcje w starożytnej Grecji.
3. Przedmiot filozofii.
Dyscypliny filozoficzne. Główne pojęcia, metody i problemy filozoficzne.
4. Różne sposoby pojmowania filozofii:
1) na przykładzie osiągnięć wybitnych filozofów (Sokrates, Platon, Arystoteles, Marek Aureliusz, św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu, Kartezjusz, Hume, Kant, Hegel, E. Husserl, R. Ingarden),
2) w oparciu o informacje na temat koncepcji i szkół filozoficznych (filozofia analityczna, fenomenologia, egzystencjalizm, hermeneutyka, filozofia dialogu, tomizm współczesny, personalizm).
5. Filozofia a inne dziedziny kultury.
Filozofia a nauka, religia, sztuka, światopogląd, ideologia.
6. Elementy teorii rzeczywistości.
Idealizm, wariabilizm, realizm.
7. Elementy antropologii filozoficznej.
Człowiek jako byt osobowy. Główne koncepcje człowieka. Naturalne i kulturowe środowisko człowieka. Człowiek w relacji z drugim człowiekiem i ze wspólnotami. Człowiek wobec wartości.
8. Elementy teorii poznania.
Źródła poznania. Granice poznania. Prawdziwość poznania i jej kryteria.
Osiągnięcia
1. Umiejętność formułowania podstawowych pytań filozoficznych dotyczących rzeczywistości, człowieka i kultury.
2. Umiejętność definiowania, klasyfikowania, argumentowania; prowadzenie dyskusji.
3. Umiejętność dokonywania analizy tekstów filozoficznych w aspekcie zawartych w nich problemów.
4. Dostrzeganie zagadnień filozoficznych w nauce, sztuce oraz w moralności i religii.
Cele edukacyjne
1. Pogłębienie wiedzy o realizacji zachowań prozdrowotnych w ochronie, utrzymaniu i poprawie zdrowia jednostki i zdrowia publicznego.
2. Rozwijanie umiejętności życiowych sprzyjających rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, społecznemu i duchowemu.
3. Kształtowanie aktywnej i odpowiedzialnej postawy wobec zdrowia własnego i innych ludzi.
4. Rozbudzanie potrzeby działania na rzecz tworzenia zdrowego środowiska.
Zadania szkoły
1. Zwiększanie zainteresowania uczniów sprawami zdrowia i przekazywanie im rzetelnej wiedzy o różnych jego aspektach (zdrowie fizyczne, psychiczne, społeczne i duchowe) oraz czynnikach sprzyjających zdrowiu i najczęstszych zagrożeniach dla zdrowia oraz możliwościach ich eliminowania.
2. Tworzenie w szkole środowiska umożliwiającego uczniom praktykowanie prozdrowotnego stylu życia, wzmacnianie poczucia własnej wartości, wiary w siebie i swoje możliwości oraz udzielanie uczniom wsparcia w sytuacjach trudnych.
3. Rozwijanie współpracy z rodzicami i społecznością lokalną w zakresie edukacji prozdrowotnej i rozwiązywania problemów zdrowotnych uczniów.
Treści nauczania
1. Styl życia i jego związek ze zdrowiem i chorobą. Koncepcja i cele promocji zdrowia. Zdrowie jako wartość dla człowieka i społeczeństwa.
2. Pielęgnacja ciała i urody. Dbałość o utrzymanie odpowiedniej masy ciała, sylwetki, dobrej sprawności i wydolności fizycznej. Chronienie się przed zanieczyszczeniami środowiska.
3. Praca i wypoczynek, aktywne spędzanie czasu wolnego. Aktywność ruchowa, zabawa i poczucie humoru a zdrowie.
4. Identyfikowanie i podejmowanie ryzyka. Zachowania bezpieczne w codziennym życiu. Troska o bezpieczeństwo innych.
5. Zasady racjonalnego żywienia w różnych okresach życia. Żywienie a samopoczucie i zdolność do pracy oraz zapobieganie chorobom. Skutki niewłaściwego odchudzania się i stosowania diet eliminacyjnych. Wybór sprzyjających zdrowiu produktów spożywczych i ich przechowywanie. Prawa konsumenta żywności.
6. Korzystanie z pomocy medycznej, psychologicznej i innych form wsparcia. Znaczenie profilaktycznych badań medycznych. Zachowanie się w chorobie. Postawy wobec osób przewlekle chorych i niepełnosprawnych i osób starszych.
7. Uwarunkowania podaży i popytu na substancje psychoaktywne. Rodzaje tych substancji i ich wpływ na organizm, psychikę oraz rozwój społeczny i duchowy człowieka. Przepisy prawa dotyczące używania substancji psychoaktywnych. Formy pomocy dla osób eksperymentujących i uzależnionych.
8. Osobowe i społeczne umiejętności życiowe niezbędne dla ochrony, poprawy i utrzymania zdrowia.
Osiągnięcia
1. Znajomość głównych czynników sprzyjających i zagrażających zdrowiu człowieka oraz podstawowych zasad profilaktyki najczęstszych zaburzeń i chorób. Realizowanie wartości związanych ze zdrowiem.
2. Umiejętność korzystania z pomocy medycznej i psychologicznej, radzenie sobie w sytuacjach trudnych oraz umiejętność wspierania innych.
3. Umiejętność porozumiewania się i utrzymywania dobrych relacji z innymi ludźmi oraz funkcjonowania i współpracy w grupie, radzenia sobie z presją środowiska.
4. Świadome dążenie do ochrony, utrzymania i poprawy zdrowia własnego oraz osób, wśród których uczeń żyje.
Cele edukacyjne
1. Uświadomienie różnorodności sposobów negatywnego i pozytywnego oddziaływania ludzi na środowisko i kształtowanie umiejętności praktycznego ich poznawania.
2. Przyjmowanie postawy odpowiedzialności za obecny i przyszły stan środowiska oraz gotowości do działań na rzecz zrównoważonego rozwoju.
Zadania szkoły
1. Umożliwienie prowadzenia aktywności badawczej w terenie.
2. Tworzenie warunków pozwalających integrować różne dziedziny wiedzy w celu zrozumienia idei zrównoważonego rozwoju.
Treści nauczania
1. Ekonomiczne i społeczne aspekty związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem. Wartość środowiska. Korzyści i straty związane z jego eksploatacją. Zasoby odnawialne i nieodnawialne.
2. Współczesny system gospodarki światowej i jego wpływ na degradację zasobów środowiska. Współpraca międzynarodowa jako warunek osiągnięcia zrównoważonego rozwoju.
3. Zagrożenia cywilizacyjne związane z energetyką konwencjonalną i jądrową. Odnawialne źródła energii.
4. Sposoby ochrony różnorodności biologicznej.
5. Intensyfikacja produkcji rolnej i związane z nią zagrożenia. Rolnictwo ekologiczne.
6. Problemy bezpieczeństwa biologicznego, np. inżynieria genetyczna.
7. Problemy polityki ekologicznej państwa.
Osiągnięcia
1. Dostrzeganie zagrożeń dla współczesnej cywilizacji wynikających z nieracjonalnego korzystania z zasobów środowiska i z nierównomiernego poziomu życia w różnych regionach świata.
2. Ocenianie działalności ekologicznych organizacji pozarządowych, ich celów i form działania oraz zgodności z polityką ekologiczną państwa.
3. Podejmowanie racjonalnych działań służących poprawie stanu środowiska w skali lokalnej, regionalnej, krajowej i globalnej.
Cele edukacyjne
1. Przygotowanie się do samokształcenia poprzez umiejętne pozyskiwanie i opracowywanie informacji pochodzących z różnych źródeł.
2. Rozumienie natury i roli mediów we współczesnej cywilizacji.
3. Zachowanie tożsamości kulturowej wobec globalizacji kultury.
4. Zdobycie umiejętności przekazu i krytycznego odbioru treści komunikatów medialnych.
5. Zachowanie postawy dystansu i krytycyzmu wobec informacji przekazywanych przez media.
Zadania szkoły
1. Wprowadzenie w technologię pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego i studiów.
2. Rozwijanie wiedzy na temat powszechnie dostępnych zasobów informacyjnych.
3. Stwarzanie warunków dla samodzielnego sporządzania przez uczniów komunikatów medialnych.
4. Dostarczanie materiałów do krytycznej analizy przekazów informacyjnych (np. prasa, telewizja, reklama zewnętrzna).
Treści nauczania
1. Tradycyjne i nowoczesne źródła informacji (od książki do przekazów internetowych); najnowsze techniki informacyjne i ich dostępność.
2. Współczesne instytucje wydawnicze i instytucje zajmujące się dystrybucją książek i prasy.
3. Kompetencje czytelnicze niezbędne do odbioru tekstów literackich, naukowych i popularnonaukowych.
4. Globalizacja życia. Cywilizacja informacyjna i kultura mediów. Pojęcie czwartej władzy.
5. Media publiczne i prywatne - zadania i interesy. Rynkowość mediów i jej społeczne skutki. Wpływ mediów na różne aspekty życia człowieka.
6. Zagrożenia dla psychicznego i moralnego rozwoju człowieka płynące z mediów. Różne formy uzależnień medialnych.
7. Warsztat pracy dziennikarza (prasowego, radiowego, telewizyjnego).
8. Warsztat pracy reżysera (filmowego, teatralnego).
9. Wywieranie wpływu na ludzi. Metody i techniki perswazji i manipulacji stosowane w reklamie zewnętrznej, prasowej, radiowej i telewizyjnej.
10. Analiza porównawcza wybranej informacji zaczerpniętej z różnych źródeł (z prasy, audycji telewizyjnych lub radiowych). Kryteria wskazujące na rzetelność i obiektywizm tej informacji.
11. Wybór międzynarodowych i polskich przepisów prawa dotyczących mediów.
Osiągnięcia
1. Umiejętność sprawnego zebrania określonych informacji i wyselekcjonowania przydatnych treści (w tym sporządzenie bibliografii).
2. Postrzeganie roli mediów w szerszym kontekście cywilizacyjno-kulturowym.
3. Dostrzeganie wpływu mediów na życie i zachowanie ludzi oraz całych społeczeństw.
4. Formułowanie ocen, opinii i recenzji wybranych informacji przekazywanych przez media.
5. Samodzielne tworzenie podstawowych komunikatów medialnych z wykorzystaniem modelu warsztatu pracy dziennikarza prasowego oraz radiowego bądź telewizyjnego.
Cele edukacyjne
1. Poznawanie własnego regionu, w tym dziedzictwa kulturowego, jako części Polski i Europy.
2. Pogłębianie więzi ze swoim środowiskiem, regionem, krajem.
3. Kształtowanie tożsamości regionalnej w kontekście wartości narodowych i europejskich.
4. Przygotowanie do dojrzałego życia w strukturach regionalnych, narodowych, państwowych i europejskich.
5. Rozwijanie szacunku wobec innych wspólnot regionalnych, etnicznych i narodowych.
Zadania szkoły
1. Umożliwienie zdobywania wszechstronnej wiedzy o własnym regionie.
2. Stworzenie sytuacji wyzwalających w uczniach twórczość, wzbogacających dorobek dziedzictwa kulturowego.
3. Ułatwienie dostrzegania znaczenia wartości własnego regionu i kraju w życiu osobistym.
4. Przygotowanie i wprowadzenie do roli aktywnego, odpowiedzialnego współgospodarza regionu i kraju oraz uczestnika życia wspólnoty europejskiej.
Treści nauczania
1. Dzieje regionu na tle historii Polski i Europy.
2. Specyfika przyrodnicza, społeczna, ekonomiczna, kulturowa regionu w relacji z innymi regionami Polski i Europy.
3. Przeszłość regionu, jego dziedzictwo kulturowe jako podstawa rozumienia współczesności regionu.
4. Perspektywy i szanse rozwoju regionu we współpracy krajowej i międzynarodowej.
5. Promocja regionu w kraju i za granicą.
Osiągnięcia
1. Zdobycie wieloaspektowej wiedzy o regionie, w tym o jego dziedzictwie kulturowym, na tle Polski i Europy.
2. Dostrzeganie znaczenia wartości regionu w życiu osobistym, wspólnotowym i społecznym.
3. Całościowe postrzeganie regionu jako miejsca życia, aktywności i szeroko rozumianej twórczości.
4. Świadomy udział w życiu kulturalnym, społecznym, gospodarczym i politycznym środowiska lokalnego.
5. Pielęgnowanie i pomnażanie regionalnego i narodowego dziedzictwa kulturowego.
6. Umiejętności prezentowania i promowania regionu w kraju i za granicą.
7. Dostrzeganie wartości kultury narodowej w jej różnorodności regionalnej na tle kultur innych wspólnot etnicznych i narodowych.
8. Ukształtowanie postawy solidarności narodowej i otwartości na inne wspólnoty oraz kultury.
Cele edukacyjne
1. Poznanie założeń, celów i historii Unii Europejskiej na tle procesów integracyjnych współczesnego świata.
2. Umiejętność postrzegania integracji europejskiej w kontekście przemian geopolitycznych współczesnego świata oraz szans rozwojowych Polski.
3. Umiejętność określania wzajemnej zależności między podstawami tożsamości i suwerenności polskiej oraz podstawami wspólnotowymi Unii Europejskiej.
4. Rozumienie kontekstu europejskiego aktualnych wydarzeń społecznych, kulturalnych, gospodarczych i politycznych w Polsce i Europie.
5. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym Polski i Unii Europejskiej w okresach przedakcesyjnym i pełnego członkostwa (z korzyścią dla dobra kraju i jedności europejskiej).
Zadania szkoły
1. Budzenie zainteresowania sprawami dotyczącymi integracji europejskiej, działaniami rządu w tym zakresie oraz skutkami integracji dla każdego mieszkańca Polski.
2. Ułatwienie rozumienia głównych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej.
3. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielności w zdobywaniu informacji na temat Unii Europejskiej.
4. Wskazywanie konkretnych form i możliwości współpracy młodzieży.
Treści nauczania
1. Proces integracji europejskiej w perspektywie historycznej: czynniki integrujące i dezintegrujące. Polska i Polacy w budowaniu jednoczącej się Europy.
2. Droga państw europejskich, w tym Polski, do Unii Europejskiej. System, procedury i pola negocjacji. Kalendarium rozszerzenia. Cele integracji Polski z Unią Europejską. Przedakcesyjne działania i programy rządu.
3. Stosunek społeczeństw krajów członkowskich i społeczeństwa polskiego do rozszerzenia Wspólnot Europejskich. Różne opcje obecne w polityce i opinii publicznej krajów członkowskich. Katalog nadziei i obaw. Wyobrażenie roli i miejsca Polski i Polaków w zjednoczonej Europie. Kwestia standardów unijnych.
4. Kierunki integracji. Trzy filary procesu zjednoczenia. Różne koncepcje wizji przyszłej zjednoczonej Europy.
5. Ewolucja prawa Unii Europejskiej. Kwestia konstytucji Unii Europejskiej. Wzajemne relacje między prawem Unii Europejskiej i prawem krajowym.
6. Ewolucja instytucji Unii Europejskiej. Procedury podejmowania decyzji.
7. Gospodarka Unii Europejskiej. Polska w perspektywie polityk wspólnotowych w dziedzinie gospodarczej, w tym w szczególności wspólnej polityki rolnej.
8. Jednolity europejski rynek pracy i jego dostępność dla obywateli polskich. Europejskie problemy społeczne i sposoby ich rozwiązywania.
9. Droga krajów członkowskich do Unii Gospodarczej i Walutowej.
10. Bezpieczeństwo europejskie w wymiarze międzynarodowym i wewnętrznym. Bezpieczeństwo Polski w ramach Unii Europejskiej i w NATO.
11. Prawa i obowiązki obywatelskie, obywatelstwo europejskie, obywatelski wymiar procesu integracji europejskiej.
12. Europa wartości. Duchowy wymiar Europy - edukacja, kultura. Rola edukacji jako czynnika wyrównywania szans polskiej młodzieży w Europie. Możliwości współpracy.
13. Rola i zasady działania samorządów terytorialnych w Unii Europejskiej. Współpraca polskich samorządów z odpowiednikami z Unii Europejskiej. Euroregiony.
14. Miejsce Polski w organizacjach europejskich, w tym w Radzie Europy.
15. Polska i jej sąsiedzi. Polska w regionie Europy Środkowej i Bałtyku. Polska i Europa Wschodnia.
Osiągnięcia
1. Znajomość historii, celów i zasad działania głównych instytucji oraz podstaw prawa Unii Europejskiej.
2. Znajomość praw i obowiązków obywateli i kraju z punktu widzenia wymogów integracyjnych.
3. Znajomość istniejących źródeł informacji na temat Unii Europejskiej oraz umiejętność korzystania z nich.
4. Umiejętność samodzielnego gromadzenia, analizowania i interpretowania informacji na określony temat dotyczący Unii Europejskiej.
5. Znajomość mechanizmów współpracy i komunikowania się oraz umiejętność tworzenia odpowiednich projektów umożliwiających tę współpracę.
6. Znajomość zasad i form współpracy Polski w regionie, ze szczególnym uwzględnieniem państw sąsiadujących.
Głównym celem edukacji w szkole zawodowej jest przygotowanie uczniów do uzyskania kwalifikacji zawodowych, a także, jak w przypadku innych typów szkół, do pracy i życia w warunkach współczesnego świata. Zadaniem kształcenia ogólnego w szkole zawodowej jest ułatwienie uczniom odpowiedzialnego funkcjonowania w różnych obszarach życia społecznego. Zadanie to realizowane jest przez podnoszenie poziomu kulturowego, budzenie aspiracji młodzieży, a szczególnie przez motywowanie jej do podnoszenia poziomu wykształcenia i kwalifikacji zawodowych.
W szkole zawodowej, mając na względzie ciągłość i spójność między poszczególnymi etapami kształcenia, a także właściwy kształt programów nauczania i programów wychowawczych szkoły, należy stosować odpowiednio zasady ogólne przyjęte dla szkoły podstawowej i gimnazjum.
Nauczyciele powinni dążyć do wszechstronnego rozwoju ucznia jako nadrzędnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli zadań w zakresie nauczania, kształcenia umiejętności i wychowania. Zadania te tworzą wzajemnie uzupełniające się i równoważne wymiary pracy każdego nauczyciela.
Szkoła w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie specyficzne, zapewnia uczniom w szczególności:
1) naukę poprawnego i swobodnego wypowiadania się w mowie i w piśmie z wykorzystaniem różnorodnych środków wyrazu,
2) poznawanie wymaganych pojęć i zdobywanie rzetelnej wiedzy w zakresach umożliwiających studia wyższe bądź ułatwiających zdobywanie zawodu,
3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pamięciowego opanowania przekazywanych treści,
4) rozwijanie zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności (przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych itp.),
5) rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syntetycznego,
6) traktowanie wiadomości przedmiotowych, stanowiących wartość poznawczą samą w sobie, w sposób integralny, prowadzący do lepszego rozumienia świata, ludzi i siebie,
7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i życia społecznego,
8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej.
W szkole uczniowie powinni kształcić swoje umiejętności wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotować się do pracy w warunkach współczesnego świata. Nauczyciele stwarzają uczniom warunki do nabywania wymienionych niżej umiejętności:
1) planowanie, organizowanie i ocenianie własnej nauki, przyjmowanie za nią odpowiedzialności,
2) skuteczne porozumiewanie się w różnych sytuacjach, prezentacja własnego punktu widzenia i uwzględnianie poglądów innych ludzi, poprawne posługiwanie się językiem ojczystym, przygotowanie do publicznych wystąpień,
3) efektywne współdziałanie w zespole, budowanie więzi międzyludzkich, podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji, skuteczne działanie na gruncie zachowania obowiązujących norm,
4) rozwiązywanie problemów w twórczy sposób,
5) poszukiwanie, porządkowanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł, efektywne posługiwanie się komputerami i metodami informatyki,
6) odnoszenie do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenie potrzebnych doświadczeń i nawyków,
7) rozwijanie sprawności umysłowych oraz osobistych zainteresowań,
8) przyswajanie sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów i problemów społecznych.
W swojej pracy wychowawczej nauczyciele powinni wspierać zadania wychowawcze rodziców tak, by umożliwiać uczniom przejmowanie odpowiedzialności za własne życie i rozwój osobowy. Nauczyciele oferują uczniom pomoc w realizacji specyficznych dla wieku wymienionych niżej zadań:
1) tworzenie w szkole środowiska sprzyjającego wszechstronnemu rozwojowi osobowemu w wymiarze fizycznym (w tym zdrowotnym), psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym, a także rozwojowi społecznemu uczniów,
2) rozwijanie w sobie dociekliwości poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie,
3) uzyskanie świadomości życiowej użyteczności zarówno poszczególnych przedmiotów szkolnych, jak i całej edukacji na danym etapie,
4) dążenie do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, umiejętne godzenie dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialności za siebie z odpowiedzialnością za innych, wolności własnej z wolnością innych,
5) poszukiwanie, odkrywanie i dążenie na drodze rzetelnej pracy do osiągnięcia wielkich celów życiowych i wartości ważnych dla odnalezienia własnego miejsca w świecie,
6) przygotowywanie się do życia w rodzinie, w społeczności lokalnej i w państwie, w duchu przekazu dziedzictwa kulturowego,
7) przygotowywanie się do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości,
8) kształtowanie w sobie postawy dialogu, umiejętności słuchania innych i rozumienia ich poglądów.
Działalność edukacyjna szkoły zawodowej powinna być określona przez:
1) szkolny zestaw programów nauczania, który, uwzględniając wymiar wychowawczy, obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydaktycznego,
2) program wychowawczy szkoły, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli.
Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczy szkoły powinny tworzyć spójną całość. Ich przygotowanie i realizacja są zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela.
Cele edukacyjne
1. Lepsze poznanie samego siebie. Umiejętność stawiania sobie wyższych celów i osiągania ich, podnoszenie aspiracji.
2. Zdolność do aktywnego udziału w kulturze. Rozumienie i akceptacja dziedzictwa kultury narodowej.
3. Nabycie wiedzy i umiejętności potrzebnych do życia w rodzinie, w grupach społecznych i w środowisku pracy.
4. Znajomość zasad i zachowywanie etycznych norm kultury życia społecznego i codziennego oraz etosu zawodowego.
5. Pogłębienie więzi emocjonalnej z regionem i krajem.
6. Znajomość zasad prawa i przygotowanie do aktywnego udziału w życiu publicznym.
Zadania szkoły
1. Stymulowanie życia szkolnej grupy rówieśniczej celem stworzenia z niej dodatnio oddziaływającego środowiska wychowawczego.
2. Tworzenie sytuacji umożliwiających zdobywanie przez uczniów umiejętności posługiwania się językiem w zakresie autoekspresji, kontaktów społecznych i wysokiej kultury.
3. Uświadamianie roli wiedzy ogólnej i roli kultury w rozwoju osobowym i społecznym człowieka.
4. Stymulowanie pozytywnej aktywności indywidualnej, społecznej i kulturalnej w szkole i własnym środowisku.
5. Realizacja zagadnień programowych powinna być dokonywana między innymi i w miarę możliwości w oparciu o:
1) antologię złożoną z dzieł klasyki polskiej i światowej (wybór),
2) teksty użytkowe i publicystyczne,
3) przedstawienia teatralne, filmy,
4) programy telewizyjne i radiowe,
5) wystawy muzealne i galerie sztuki współczesnej,
6) pomniki i miejsca pamięci narodowej,
7) spotkania z ludźmi - świadkami wydarzeń lub nosicielami wiedzy tematycznej.
Treści nauczania
1. Człowiek jako osoba. Przymioty osobowego istnienia, jego tożsamość i rozwój w wymiarze intelektualnym, emocjonalnym, fizycznym, wolitywnym, moralnym i duchowym. Kryteria rozwoju i dojrzałości człowieka.
2. Kultura osobista. Zwyczaje i obyczaje w życiu rodzinnym, towarzyskim i miejscu pracy.
3. Wolność i zniewolenie (w tym uzależnienia). Style życia.
4. Zdrowie i czynniki mu sprzyjające i zagrażające, możliwości ich eliminowania lub ograniczania. Odpowiedzialność za zdrowie własne i innych ludzi.
5. Moralność w życiu osobistym i publicznym.
6. Rola języka w komunikacji społecznej. Rozwój języka. Zróżnicowanie i bogactwo znaczeń i środków ekspresji. Kultura wypowiedzi.
7. Rozumienie tekstu literackiego, odczytywanie znaczeń metaforycznych, kontekstów, rozpoznawanie aluzji.
8. Klasyka polska, europejska i światowa w dziedzinie literatury (wybór).
9. Dzieła sztuki klasycznej i użytkowej (wybór).
10. Teksty użytkowe, publicystyczne, przedstawienia teatralne, filmy, słuchowiska radiowe, programy telewizyjne, wystawy muzealne i galerie sztuki współczesnej (wybór).
11. Współczesne źródła wiedzy i sposoby samokształcenia. Rodzaje źródeł informacji. Książka, czasopismo, Internet oraz inne tekstowe i pozatekstowe przekazy medialne. Różne zbiornice dokumentów, np. biblioteki, archiwa, muzea.
12. Zasady selekcji informacji i krytycznego ich odbioru.
13. Rola mediów w komunikacji społecznej. Kultura masowa. Techniki oddziaływania, podstawy rozróżniania, oceniania i wyboru wytworów kultury masowej. Przykłady psychomanipulacji.
14. Organizacja czasu własnego - nauka, praca, wypoczynek.
15. Człowiek jako istota społeczna. Różnorodność relacji osobowych i zachowań społecznych. Potrzeby osób niepełnosprawnych i ich integracja społeczna. Etyka życia społecznego.
16. Organizacja życia zbiorowego. Cele i zasady tworzenia struktur społecznych. Prawa i obowiązki obywateli. Zagrożenia życia społecznego.
17. Udział obywatela w zorganizowanych formach życia zbiorowego: w organizacjach społecznych, strukturach samorządowych i strukturach państwowych.
18. Współczesny ustrój państwa polskiego na tle przeszłości.
19. Partie polityczne, systemy partyjne, doktryny polityczne.
20. Prawa i obowiązki człowieka i obywatela.
21. Walka o niepodległość kraju na przykładzie wojen i powstań narodowych.
22. Wielkie osiągnięcia Polaków w wybranych dziedzinach życia publicznego minionych wieków, w tym w gospodarce.
23. System jałtański i współczesne przeobrażenia geopolityczne. Nowy polityczny układ sił w świecie po 1989 roku. Polska w NATO.
24. Współczesne przemiany polityczno-gospodarcze Polski, Europy i świata. Główne problemy współczesności.
25. Unia Europejska (twórcy, wspólnoty, instytucje, wspólny rynek, wspólne polityki, formy współpracy).
26. Inne organizacje międzynarodowe, których Polska jest członkiem. Formy współpracy.
27. Wzajemne związki między kulturą regionalną i kulturą narodową. Kultury krajów europejskich.
28. Różnorodność regionalna pod względem kulturalnym, społecznym, historycznym i gospodarczym w skali kraju i Europy.
Osiągnięcia
1. Umiejętność wyznaczania sobie zadań i sposobów ich realizacji.
2. Umiejętność komunikowania się z innymi, dialogu, współżycia i współpracy z innymi.
3. Umiejętność posługiwania się językiem właściwym dla różnych dziedzin kultury poprzez rozumienie klasycznych dzieł literatury i sztuki.
4. Umiejętność zdobywania potrzebnych wiadomości z różnych źródeł.
5. Zdolność wyboru i wartościowania oferty kultury masowej.
6. Znajomość współczesnych zasad ustrojowych własnego państwa na tle przeszłości.
7. Umiejętność mówienia według norm kultury języka polskiego.
8. Umiejętność pisania tekstów w różnych formach (opis, opowiadanie, rozprawka, streszczenie) i odpowiednio do różnych funkcji (ekspresyjnej, wartościującej).
9. Umiejętność słuchania i rozumienia treści i intencji wypowiedzi, interpretowanie znaczeń wynikających z intonacji, akcentu, tonu głosu.
10. Umiejętność czytania ze zrozumieniem, interpretowania tekstów o różnej strukturze, krytycznego oceniania i wartościowania tekstów literackich, znaków i symboli kultury i tradycji.
11. Posługiwanie się aparatem pojęciowym umożliwiającym świadome uczestnictwo w kulturze narodowej i ponadnarodowej.
12. Lokalizowanie wydarzeń w czasie i przestrzeni.
13. Zdolność do uczestniczenia w życiu kulturalnym, społecznym i gospodarczym regionu.
14. Dostrzeganie wkładu dziedzictwa kulturowego regionu w kulturę ogólnopolską oraz w kulturę Europy.
Cele edukacyjne
1. Nabycie umiejętności korzystania z wiedzy do rozwiązywania problemów z zakresu życia codziennego, pracy zawodowej, zagadnień gospodarczych i społecznych oraz problemów ochrony środowiska.
2. Posługiwanie się językiem dyscyplin matematyczno-przyrodniczych do opisywania otaczającej rzeczywistości.
3. Nabycie umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy i podnoszenia kwalifikacji.
4. Posługiwanie się technologiami właściwymi dla informacji i komunikacji.
Zadania szkoły
1. Zapoznanie uczniów z prawami rządzącymi przebiegiem zjawisk w przyrodzie oraz z możliwościami ich zastosowania w działalności człowieka.
2. Kształtowanie umiejętności wykorzystania posiadanej wiedzy w życiu codziennym i posługiwania się informacją na wybranych przykładach.
3. Stworzenie warunków do korzystania z technologii informacyjnej.
4. Motywowanie do samodzielnego rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji.
Treści nauczania
1. Przykłady posługiwania się informacją.
2. Specyficzne dla różnych zawodów źródła informacji.
3. Przykładowe programy komputerowe związane z dziedziną kształcenia zawodowego.
4. Działania na liczbach wymiernych, również z użyciem kalkulatora. Obliczenia procentowe.
5. Szacowanie, przybliżanie, porównywanie.
6. Proporcjonalność prosta i odwrotna.
7. Energia, rodzaje energii, przemiany energetyczne, przekazywanie energii. Bilans energii.
8. Konwencjonalne i alternatywne źródła energii. Paliwa ciekłe i gazowe.
9. Energetyka i jej rola we współczesnej gospodarce. Źródła i odbiorniki energii elektrycznej.
10. Pierwiastki i związki chemiczne o istotnym znaczeniu dla organizmów, gospodarki, środowiska.
11. Zachowania sprzyjające i zagrażające zdrowiu człowieka - odżywianie, aktywność fizyczna, higiena, choroby cywilizacyjne i społeczne, uzależnienia i nałogi.
12. Człowiek jako konsument, niszczyciel i dobry gospodarz w świecie przyrody. Zależności między zdrowiem człowieka i stanem środowiska w miejscu jego zamieszkania.
13. Racjonalne gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi. Ochrona i odnowa środowiska.
14. Najnowsze osiągnięcia naukowe - kierunki rozwoju nauk przyrodniczych i matematycznych. Przykłady zastosowania genetyki w medycynie i rolnictwie.
Osiągnięcia
1. Umiejętność posługiwania się podstawowymi narzędziami poznania.
2. Umiejętność posługiwania się podstawowymi przyrządami przy wykonywaniu pomiarów.
3. Sprawność wykonywania działań na liczbach, również przy pomocy kalkulatora i komputera.
4. Stosowanie modeli matematycznych do rozwiązywania zadań praktycznych.
5. Prezentowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doświadczeń w postaci tabel, schematów, wzorów, diagramów i wykresów.
6. Umiejętność korzystania z wiedzy przyrodniczo-matematycznej (w tym operowania słownictwem, terminologią i symboliką) do wyjaśniania zjawisk naturalnych i bezpiecznego posługiwania się urządzeniami codziennego użytku, respektującego zasady ochrony zasobów naturalnych.
7. Dostrzeganie związków przyczynowo-skutkowych zachodzących w środowisku przyrodniczym i gospodarczym, w tym wpływających na zdrowie i rozwój człowieka.
8. Bezpieczne i ekonomicznie uzasadnione posługiwanie się substancjami i wyrobami o znanym składzie chemicznym.
9. Gotowość do samodzielnego podejmowania i rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji.
10. Zdolność oceniania najnowszych osiągnięć naukowych z punktu widzenia etyczno-moralnego.
Cele edukacyjne
1. Rozwój postawy przedsiębiorczości.
2. Przygotowanie do świadomego i aktywnego uczestnictwa w życiu gospodarczym.
3. Umiejętność skutecznego komunikowania się i współpracy.
4. Poznanie mechanizmu funkcjonowania gospodarki rynkowej.
5. Znajomość roli państwa w gospodarce rynkowej.
6. Umiejętność oceny polskiej gospodarki na tle rynku światowego.
Zadania szkoły
1. Stworzenie warunków do współpracy z otoczeniem gospodarczym.
2. Zapewnienie uczniom dostępu do obowiązujących aktów prawnych z zakresu prawa pracy, prawa gospodarczego, prawa autorskiego oraz systemów jakości.
3. Ukierunkowanie ucznia na ustawiczne doskonalenie umiejętności i samokształcenie.
4. Stworzenie możliwości korzystania z różnorodnych źródeł informacji gospodarczej.
Treści nauczania
1. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertywność.
2. Komunikacja interpersonalna. Rodzaje komunikatów.
3. Bariery w procesie komunikowania się i ich pokonywanie.
4. Motywy aktywności zawodowej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyznaczania sobie celów i zadań.
5. Charakterystyka rynku i gospodarki rynkowej.
6. Gospodarstwa domowe. Dochody i wydatki, inwestowanie własnych pieniędzy, system zabezpieczenia emerytalnego. Ochrona praw konsumentów.
7. Przedsiębiorstwo w gospodarce (cele działania, formy prawno-organizacyjne).
8. Zarządzanie firmą i prowadzenie dokumentacji (elementy księgowości).
9. Podstawowe funkcje gospodarcze państwa, w tym polityka fiskalna i monetarna.
10. Wzrost gospodarczy i mierniki gospodarcze.
11. Funkcjonowanie giełd w gospodarce rynkowej.
12. Bezrobocie i inflacja.
13. Współpraca gospodarcza z zagranicą. Integracja z Unią Europejską.
14. Przesłanki wyboru działalności gospodarczej i procedura jej uruchamiania.
15. Metody aktywnego poszukiwania pracy. Rozmowa kwalifikacyjna.
16. Podstawy prawne nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy.
17. Podstawy prawne działalności gospodarczej (wybór podstawowych zagadnień).
18. Etyki zawodowe (główne zasady).
19. Specyfika podejmowania pracy i samozatrudnienia przez osoby niepełnosprawne.
20. Inkubatory przedsiębiorczości.
Osiągnięcia
1. Umiejętność autoprezentacji i samooceny z uwzględnieniem predyspozycji do podejmowania działalności zawodowej.
2. Umiejętność doboru odpowiednich technik w celu efektywnego komunikowania się.
3. Identyfikowanie podstawowych praw i uwarunkowań funkcjonowania mechanizmu rynkowego z punktu widzenia konsumenta i producenta.
4. Umiejętność planowania budżetu domowego.
5. Rozróżnianie form inwestowania - wyjaśnienie zależności między zyskiem a ryzykiem.
6. Identyfikowanie podstawowych form własności oraz form prawno-organizacyjnych przedsiębiorstw.
7. Umiejętność rozróżniania kosztów i przychodów oraz przewidywania opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego.
8. Identyfikowanie podstawowych mierników wzrostu gospodarczego.
9. Rozróżnianie aktywnych i pasywnych form polityki państwa skierowanej na łagodzenie skutków oraz przeciwdziałanie bezrobociu i inflacji.
10. Znajomość korzyści i zagrożeń wynikających ze współpracy gospodarczej z zagranicą. Korzystanie ze środków pomocowych Unii Europejskiej.
11. Znajomość procedury postępowania w celu uruchomienia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne oraz umiejętność przygotowania biznesplanu.
12. Znajomość procedur związanych z poszukiwaniem i podejmowaniem pracy oraz umiejętność przygotowania dokumentów niezbędnych w procesie poszukiwania i podejmowania pracy.
Cele edukacyjne
1. Utrwalanie i pogłębianie znajomości zasad racjonalnej troski o zdrowie i sprawność fizyczną, uwarunkowanych systematycznym uprawianiem różnych form aktywności sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.
2. Kształtowanie postaw moralnych i społecznych w oparciu o wartości tkwiące w sporcie, rekreacji i turystyce, m.in. wytrwałość, systematyczność, odpowiedzialność, samodyscyplina, równość szans, szacunek dla przeciwnika, "czysta gra", umiejętność właściwego zachowania się w sytuacji zwycięstwa i porażki.
3. Rozwijanie motywacji do podejmowania samodzielnych działań na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnych właściwości morfologicznych i funkcjonalnych.
Zadania szkoły
1. Uzupełnienie i utrwalenie wiedzy niezbędnej dla podejmowania świadomej, systematycznej aktywności fizycznej jako warunku zdrowego stylu życia i racjonalnej troski o witalną gotowość organizmu do przeciwstawiania się negatywnym skutkom cywilizacji.
2. Wdrażanie do samodzielnych działań na rzecz harmonijnego rozwoju fizycznego oraz dbałości o należyty poziom sprawności fizycznej.
3. Przygotowanie do roli organizatora i aktywnego uczestnika różnorodnych form aktywności fizycznej oraz odbiorcy (kibica) widowisk sportowych.
4. Organizowanie zajęć fakultatywnych z zakresu "sportów całego życia" ze szczególnym zwróceniem uwagi na formy aktywności ruchowej najbardziej odpowiednie dla rodzinnego uprawiania sportu.
Treści nauczania
1. Ćwiczenia wzmacniające muskulaturę i stymulujące funkcjonowanie układu krążeniowego.
2. Ćwiczenia z obciążeniem na odpowiednich dystansach z wykorzystaniem przyrządów i przyborów w celu podniesienia poziomu sprawności fizycznej.
3. Ćwiczenia doskonalące ruchowe umiejętności utylitarne i rekreacyjno-sportowe.
4. Organizowanie zajęć i imprez sportowych, rekreacyjnych i turystycznych.
5. Nauczanie sędziowania w wybranych dyscyplinach sportowych.
6. Ćwiczenia relaksacyjne na rzecz zachowania zdrowia fizycznego i psychicznego.
7. Nauczanie umiejętności samokontroli i samooceny stanu rozwoju fizycznego, sprawności i umiejętności ruchowych.
8. Historia sportu i olimpizmu.
Osiągnięcia
1. Samoocena możliwości i potrzeb ruchowych na podstawie pomiaru podstawowych właściwości somatycznych i fizjologicznych.
2. Umiejętne stosowanie ćwiczeń kształtujących prawidłową postawę ciała oraz sprawność fizyczną i ruchową.
3. Organizowanie i aktywne uczestnictwo w indywidualnych i zespołowych formach aktywności sportowej, rekreacyjnej i turystycznej.
4. Stosowanie różnorodnych form relaksacji po pracy umysłowej i fizycznej.
5. Przyjęcie odpowiedzialności za zdrowie własne i innych, w tym także (w przyszłości) własnej rodziny.
Cele edukacyjne
1. Wyposażenie uczniów w wiedzę i umiejętności niezbędne do racjonalnych i skutecznych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń indywidualnych i zbiorowych.
2. Przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w przedsięwzięciach o charakterze obronnym.
Zadania szkoły
1. Wspieranie uczniów w pogłębianiu wiedzy i doskonaleniu umiejętności z zakresu edukacji dla bezpieczeństwa.
2. Kształtowanie świadomości obronnej młodzieży.
3. Pomoc w wyrabianiu nawyku racjonalnych zachowań w sytuacjach szczególnych oraz przygotowanie do uczestnictwa w przedsięwzięciach obronnych organizowanych przez organy administracji rządowej i niezespolonej oraz administrację samorządową i instytucje.
4. Przygotowywanie uczniów do podejmowania samodzielnych działań w sytuacjach kryzysowych i rozwijanie umiejętności organizatorskich w tej dziedzinie.
Treści nauczania
1. System obronny Rzeczypospolitej Polskiej:
1) podsystemy obronne państwa,
2) powinności obronne lokalnych władz, instytucji i obywateli.
2. Rodzaje sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ich charakterystyka i przeznaczenie.
3. Struktura i zadania obrony terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej.
4. Obrona cywilna:
1) cel, zadania i organizacja,
2) ochrona ludności, zwierząt, żywności i dóbr materialnych w ramach powszechnej samoobrony,
3) sposoby alarmowania ludności,
4) zachowanie się podczas ewakuacji,
5) znaki i barwy bezpieczeństwa.
5. Wybrane problemy międzynarodowego prawa humanitarnego dotyczące ochrony ludności i dóbr kultury.
6. Zagrożenia czasu pokoju, ich źródła, przeciwdziałanie ich powstawaniu, zasady postępowania w przypadku ich wystąpienia i po ich ustąpieniu:
1) zagrożenia chemiczne,
2) zagrożenia radiacyjne,
3) zagrożenia powodziowe i zatopienia,
4) zagrożenia pożarowe, posługiwanie się podręcznym sprzętem przeciwpożarowym,
5) zagrożenia ekologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń lokalnych.
7. Zagrożenia czasu wojny:
1) formy i rodzaje walki zbrojnej,
2) podstawowe środki rażenia współczesnych sił zbrojnych,
3) obrona przed środkami walki.
8. Psychologiczne skutki sytuacji kryzysowych i sposoby radzenia sobie z nimi:
1) stres i jego wpływ na zachowanie ludzi,
2) zjawisko paniki, przeciwdziałanie mu i sposoby postępowania w sytuacjach kryzysowych.
9. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach:
1) ocena sytuacji w miejscu wypadku,
2) zabezpieczenie miejsca wypadku,
3) ocena stanu poszkodowanego i kontrola jego funkcji życiowych,
4) udzielanie pierwszej pomocy w przypadku oparzeń, złamań i zwichnięć, krwotoków, duszenia się ciałem obcym, utraty przytomności, utraty oddechu, zatrzymania krążenia, wstrząsu pourazowego.
10. Rola jednostki w kształtowaniu bezpieczeństwa własnego i społecznego:
1) sytuacje kryminogenne, umiejętność ich unikania,
2) zjawiska patologiczne występujące wśród dzieci i młodzieży,
3) prospołeczne zachowania w kształtowaniu bezpieczeństwa.
11. Służba wojskowa:
1) ogólny charakter służby i jej prawne uregulowania,
2) podstawowe uzbrojenie i wyposażenie żołnierza,
3) podstawy żołnierskiego zachowania.
12. Terenoznawstwo:
1) zasady orientowania się w terenie,
2) posługiwanie się mapą,
3) marsz na azymut,
4) sporządzanie szkicu.
13. Podstawy planowania i organizowania działań:
1) sporządzanie planu,
2) stawianie zadań do wykonania,
3) opracowanie i przedstawienie meldunku sytuacyjnego.
14. Strzelectwo sportowe lub realizacja-programu "3 minuty przed pogotowiem", ewentualnie bieg na orientację.
Osiągnięcia
1. Rozróżnianie podsystemów (struktur) obronnych kraju, rozumienie ich roli oraz form spełniania powinności obronnych przez organy władzy i obywateli.
2. Znajomość zasad postępowania w przypadku występowania zagrożeń.
3. Umiejętność udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w różnych stanach zagrażających życiu i zdrowiu człowieka.
4. Umiejętność posługiwania się podręcznym sprzętem gaśniczym.
5. Orientowanie się w terenie według mapy i bez mapy.
6. Znajomość zasad planowania i organizowania działań.
Zakres nauczania języka obcego powinien uwzględniać umiejętności wynoszone przez uczniów z gimnazjum, z ukierunkowaniem na potrzeby danego zawodu.
Program nauczania języka obcego powinien zakładać opanowanie przez ucznia podstawowych funkcji językowych oraz słownictwa, umożliwiających posługiwanie się danym językiem w prostych sytuacjach dnia codziennego oraz kontaktowanie się w prostych sytuacjach związanych z nauczanym zawodem.
Uwaga: W razie potrzeby słownictwo zawodowe może być podawane w więcej niż jednym języku obcym.
Cele edukacyjne
1. Rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów związanych z podejmowaniem decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej, w tym pełnienia ról małżeńskich i rodzicielskich.
2. Pogłębienie problematyki przyjaźni, miłości, ludzkiej płciowości, prokreacji, funkcji rodziny w życiu jednostkowym i społecznym.
3. Przyjęcie pozytywnej postawy wobec życia ludzkiego, rodziny, dziecka, osób niepełnosprawnych, osób starych, zdrowia własnego i innych.
Zadania szkoły
1. Pomoc w kształtowaniu prawidłowych relacji we własnej rodzinie. Integrowanie działań szkoły i rodziny.
2. Wspieranie rodziny w przygotowaniu młodego człowieka do pełnienia ról małżeńskich i rodzicielskich oraz samodzielności i odpowiedzialności.
3. Ukazanie płciowości w kontekście wartości życia ludzkiego, miłości, odpowiedzialności, małżeństwa i rodziny.
4. Przekazywanie rzetelnej wiedzy o rozwoju człowieka w wymiarze biologicznym, psychicznym, społecznym i duchowym.
Treści nauczania
1. Tożsamość i wielowymiarowość człowieka. Poczucie sensu życia.
2. Rozwój człowieka. Kryteria dojrzałości biologicznej, psychicznej, społecznej i duchowej.
3. Wartości związane z płciowością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzina, rodzicielstwo. Integracja seksualna. Budowanie więzi (miłości) i prokreacja jako cele płciowości.
4. Podstawy kształtowania i rozwijania więzi międzyludzkich opartych na empatii. Istota miłości i etapy jej rozwoju. Rodzaje miłości. Kryteria dojrzałej miłości. Miłość jako proces dynamiczny.
5. Współżycie seksualne źródłem trwałych zobowiązań moralnych, psychicznych i społecznych. Następstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Przedwczesne rodzicielstwo. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacją w małżeństwie.
6. Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów rozrodczych. Metody rozpoznawania płodności i ich skuteczność. Metoda objawowo-termiczna (w wybranej wersji).
7. Znaczenie akceptacji płodności własnej i współmałżonka dla prawidłowej więzi małżeńskiej. Ojcostwo i macierzyństwo. Bezdzietność. Adopcja.
8. Przebieg i higiena ciąży. Rozwój prenatalny dziecka. Szkoła rodzenia. Poród i naturalne karmienie. Rola ojca i matki w okresie oczekiwania na urodzenie się dziecka, w czasie porodu oraz w pierwszym okresie życia dziecka.
9. Wartość małżeństwa. Wybór współmałżonka. Dialog w małżeństwie, wierność i zaufanie.
10. Funkcje rodziny ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dzieci w rodzinie. Znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.
11. Konflikty w rodzinie i ich przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwiązywania konfliktów.
12. Zagrożenia życia rodzinnego: agresja, przemoc, pornografia, alkoholizm, narkomania, sekty. Separacja. Rozwód. Samotne rodzicielstwo.
13. Metody i środki antykoncepcyjne oraz wczesnoporonne: różnice w działaniu. Aspekt zdrowotny, psychiczny i moralny; skuteczność i skutki uboczne.
14. Aborcja - zagrożenia dla zdrowia fizycznego i psychicznego; wymiar medyczny, psychiczny i moralny.
15. Choroby przenoszone drogą płciową; AIDS: profilaktyka, aspekt społeczny i etyczny. Znaczenie prawidłowo funkcjonującej rodziny w dobie AIDS.
16. Zjawisko homoseksualizmu. Przyczyny. Możliwości pomocy.
17. Człowiek wobec niepełnosprawności, starości, cierpienia, choroby, umierania i śmierci w aspekcie życia rodzinnego.
18. Prawodawstwo dotyczące rodziny. Prawa i obowiązki małżonków i rodziców. Obowiązki państwa wobec rodziny.
Osiągnięcia
1. Świadome dążenie do wewnętrznego scalenia, integracji sfery uczuciowej, duchowej i biologicznej.
2. Przygotowanie na podstawie wiedzy i wytworzonych umiejętności do poszanowania godności życia ludzkiego i dojrzałego funkcjonowania w życiu rodzinnym.
3. Znajomość podstawowych zasad postępowania w sferze ludzkiej płciowości i płodności.
4. Świadomość potrzeby podejmowania dojrzałych decyzji dotyczących wyboru drogi życiowej.
5. Umiejętność poszukiwania i udzielania odpowiedzi na pytania: Kim jest człowiek? Jaki jest sens życia? Jakie są jego cele i zadania życiowe?
______
1 Sposób nauczania szkolnego i zakres treści zajęć edukacyjnych "wychowanie do życia w rodzinie" określa rozporządzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz z 1999 r. Nr 5, poz. 32).
Cele edukacyjne
1. Rozwój wrażliwości moralnej, zdolności odróżniania dobra od zła.
2. Nabycie wiedzy etycznej ułatwiającej dokonywanie trafnej oceny moralnej działań własnych i innych ludzi.
3. Rozwijanie zgodności słów i czynów, przyjmowanie odpowiedzialności za słowa i czyny.
Zadania szkoły
1. Uświadamianie istotnego znaczenia zasad i wartości moralnych w rozwoju osobowym człowieka, w kształtowaniu wzajemnych stosunków między ludźmi oraz w życiu publicznym.
2. Uświadamianie uczniom znaczenia samokontroli i konieczności pracy nad sobą dla osobowego rozwoju.
3. Pomoc w kształtowaniu więzi z własną rodziną i ojczyzną na gruncie przyjmowanych wartości.
4. Pomoc w kształtowaniu relacji z otoczeniem opartych na właściwej hierarchii wartości.
Treści nauczania
1. Moralność, etos, prawo, obyczaje i styl życia.
2. Ogólnofilozoficzne założenia etyki. Etyki religijne i świeckie.
3. Człowiek jako osoba i jego działanie. Etyczna analiza aktu ludzkiego. Motywy podejmowania decyzji.
4. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchia celów. Szczęście w życiu ludzkim. Rozwój moralny i duchowy człowieka jako osoby. Rola oddziaływań wychowawczych.
5. Dobro moralne i wartości moralne. Hierarchia wartości. Wartości autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartości. Wartości wybierane i realizowane.
6. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo naturalne. Dekalog jako podstawa życia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby jego przezwyciężania. Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej.
7. Wymiar moralny życia człowieka. Zdolność rozpoznawania wartości i powszechne dążenie do dobra. Świadomość moralna. Rola sumienia w prawidłowym rozwoju wewnętrznym. Sądy i oceny moralne. Przykłady patologii w zakresie świadomości moralnej. Problem manipulacji. Obecność dobra i zła we współczesnej kulturze.
8. Sprawności moralne. Samowychowanie.
9. Przykłady współczesnych przejawów kryzysu moralnego oraz dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiązywania na gruncie etyki chrześcijańskiej oraz innych koncepcji etycznych.
10. Moralne aspekty pracy i różnych dziedzin życia publicznego. Etyki zawodowe, w tym przykłady kodeksów etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrównoważonego rozwoju. Moralny wymiar stosunku człowieka do świata przyrody.
11. Etyczny wymiar życia szkolnego. Umiejętność życia z innymi i dla innych. Uczciwość, w tym problem "ściągania". Wartości szczególnie cenione w życiu szkolnym.
Osiągnięcia
1. Umiejętność dokonywania etycznej analizy i oceny działań i decyzji własnych i innych.
2. Znajomość podstawowych zasad i wartości etycznych w najważniejszych dziedzinach życia publicznego.
3. Umiejętność dokonywania wyborów moralnych i podejmowania decyzji w świetle wartości moralnych i poprzez tworzenie hierarchii wartości.
4. Umiejętność lepszego poznawania siebie i rozwijania własnej tożsamości.
______
2 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odrębnymi przepisami.
Przedmiot realizowany jest w szkołach (klasach) z językiem nauczania mniejszości narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odrębnymi przepisami
Cele edukacyjne
1. Budowanie tożsamości osobowej, narodowej, etnicznej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.
2. Rozwijanie świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej) oraz samodzielnego poznawania różnych obszarów humanistyki.
3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialności za własny rozwój, samodzielne decyzje dotyczące dalszej drogi kształcenia (np. wyboru kierunku studiów) czy wyboru zawodu.
4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w różnych sytuacjach, a poprzez to osiąganie dojrzałości do życia w rodzinie, w społeczeństwie, w państwie obywatelskim.
5. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.
Zadania szkoły
1. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pogłębianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecności we współczesnej kulturze; rozwijanie świadomości historyczno-literackiej i chronologicznego porządkowania wiedzy.
2. Przybliżanie problematyki i zjawisk artystycznych w literaturze i innych dziedzinach kultury.
3. Interpretacja dzieł - w kontekście historycznym i aksjologicznym; rozpoznawanie wartości w dziełach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja.
4. Opisanie systemu języka jako narzędzia komunikacji; ukazanie jego rozwoju, zróżnicowania, bogactwa znaczeń i środków ekspresji, różnorodności użycia w sytuacjach komunikacyjnych zgodnie z zasadami etyki mówienia.
5. Omawianie roli mediów w komunikacji społecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji, Internetu, prasy; przygotowanie uczniów do ich krytycznego odbioru.
6. Wprowadzenie w zasady pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego, do studiów i kształcenia ustawicznego.
Treści nauczania
1. Język jako zjawisko semiotyczne:
1) znak językowy,
2) podstawowe funkcje znaku językowego, np. komunikowanie, ekspresja, impresja; funkcja poetycka,
3) język - mowa - pismo.
2. Budowa języka:
1) brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi,
2) sposoby poszerzania leksyki (zapożyczenia, neologizmy, związki frazeologiczne),
3) budowa wypowiedzeń (zdań),
4) sposoby opisu i jego językowa wykładnia,
5) spójność tekstu.
3. Retoryka - werbalne i niewerbalne środki komunikacji.
4. Wypowiedź językowa:
1) wartościowanie wypowiedzi: poprawność - niepoprawność,
2) cechy charakterystyczne pisanej i mówionej odmiany języka,
3) cechy charakterystyczne wypowiedzi monologowej i dialogowej,
4) język reklamy,
5) cechy charakterystyczne komiksu.
5. Język - dzieje - społeczeństwo:
1) pochodzenie języka ojczystego mniejszości narodowych i grup etnicznych,
2) społeczne odmiany języka: dialekt, gwara, żargon, odmiany pokoleniowe.
6. Style:
1) style funkcjonalne,
2) stosowność stylowa wypowiedzi,
3) języki fachowe, terminologia specjalistyczna.
7. Ogólne pojęcia kultury:
1) dzieło literackie i jego wyróżniki,
2) społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewizja),
3) uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy,
4) kultura masowa.
8. Tradycje literackie:
1) źródła tradycji literackiej,
2) konteksty biblijne i antyczne,
3) kontynuacje i nawiązania.
9. Tematy, motywy, wątki:
1) miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp.,
2) natura a cywilizacja; motywy religijne w kulturze.
10. Proces historycznoliteracki:
1) gatunki i rodzaje literackie,
2) konteksty utworu: historyczne, biograficzne i inne,
3) prąd artystyczny,
4) epoka, następstwo epok.
11. Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne:
1) piękno, dobro, prawda,
2) komizm, humor, ironia, tragizm, patos,
3) sacrum i profanum,
4) wolność, odpowiedzialność, tolerancja,
5) ojczyzna, mała ojczyzna,
6) naród a społeczeństwo.
Osiągnięcia
1. Odbiór dzieł sztuki na poziomie podstawowym:
1) w wymiarze interpretacyjnym:
a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troską o estetykę czytania, właściwą dykcję, akcent, intonację itp.,
b) recytacja z pamięci wybranych tekstów poetyckich,
c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpretacji; umiejętność przywołania właściwego kontekstu,
2) w wymiarze historycznym:
a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romański, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny i inne),
b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią,
c) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,
3) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym: odróżnianie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji.
2. Słuchanie i mówienie na poziomie podstawowym:
1) sprawne i świadome posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym,
2) wypowiadanie się ze świadomością intencji,
3) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od żądania),
4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, retorycznych,
5) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,
6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji,
7) słuchanie wypowiedzi partnerów, słuchanie wykładu z notowaniem.
3. Pisanie i redagowanie tekstów:
1) sprawne posługiwanie się językiem ojczystym lub etnicznym w odmianie pisanej w zależności od sytuacji komunikacyjnej,
2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, układanie planów i konspektów; nadawanie tytułów i śródtytułów,
3) praca redakcyjna nad tekstem własnym: poprawianie, adiustacja, podział na części składowe (wstęp, rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnienia w tekście,
4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,
5) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, prośby; wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, referat.
4. Czytanie:
1) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacja, komentarze, artykuły, reportaże, wystąpienia publiczne),
2) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów użytkowych.
5. Samokształcenie na poziomie podstawowym:
1) stosowanie psychologicznych zasad i strategii uczenia się,
2) systematyzowanie i syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości,
3) korzystanie z różnych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magnetowidowych).
Człowiek zdobywa wiedzę przede wszystkim poprzez język. Nauczanie języka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocą w kształtowaniu się zintegrowanej wewnętrznie osoby wychowanka, stanowi główny punkt odniesienia całej edukacji szkolnej - wychowania i kształcenia. Za rozwój języka ucznia w mowie i piśmie (w tym za zasób pojęć, ortografię i estetykę zapisu) odpowiedzialni są wszyscy nauczyciele, niezależnie od posiadanej specjalności.
Cele edukacyjne
1. Osiąganie przez uczniów dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej. Budowanie tożsamości osobowej, narodowej oraz zadomowienie w tradycji kultury europejskiej.
2. Rozwijanie świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej) oraz samodzielnego poznawania różnych obszarów humanistyki.
3. Dorastanie do poczucia odpowiedzialności za własny rozwój, samodzielne decyzje dotyczące dalszej drogi kształcenia (np. wyboru kierunku studiów) czy wyboru zawodu.
4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych w różnych sytuacjach, a poprzez to osiąganie dojrzałości do życia w rodzinie, w społeczeństwie, w państwie obywatelskim.
Zadania szkoły
A. Wszystkie szkoły
Zadania szkoły realizowane jak w szkole podstawowej, a ponadto:
1) wprowadzanie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe; pogłębianie rozumienia tradycji narodowej i europejskiej, rozpoznawanie jej obecności we współczesnej kulturze,
2) przybliżanie problematyki i zjawisk artystycznych we współczesnej literaturze i kulturze,
3) interpretacja arcydzieł - w kontekście egzystencjalnym, aksjologicznym i historycznym; rozpoznawanie wartości w dziełach literatury i kultury oraz ich hierarchizacja; wartościowanie,
4) omawianie roli mediów w komunikacji społecznej oraz analizowanie form przekazu radia, telewizji i prasy; pobudzanie uczniów do ich krytycznego odbioru,
5) opisanie systemu i życia języka: ukazanie jego rozwoju, zróżnicowania, bogactwa znaczeń i środków ekspresji, różnorodności użycia w sytuacjach komunikacyjnych; etyka mówienia,
6) nauczanie syntetyzowania i porządkowania poznanego materiału według dyscyplin naukowych:
a) językoznawstwa (opis systemu języka),
b) literaturoznawstwa (podstawowe pojęcia z poetyki i procesu historycznoliterackiego),
7) wprowadzenie w technologię pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego (lub egzaminu dojrzałości) i do studiów.
B. Profil humanistyczny
Zadania określone dla wszystkich szkół, a ponadto:
1) rozwijanie sztuki interpretacji w rozszerzonych kontekstach historycznoliterackich, teoretycznoliterackich, filozoficznych,
2) wskazywanie na korespondencję różnych sztuk, interpretacje porównawcze,
3) rozwijanie uzdolnień twórczych uczniów - artystycznych lub naukowych - poprzez ich własną twórczość (np. pisarską, teatralną, filmową albo drobne prace krytyczne i badawcze).
Treści nauczania
1. Doskonalenie umiejętności jak w szkole podstawowej, a ponadto:
A. Wszystkie szkoły
1) mówienie i pisanie:
a) sprawne posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny (zwłaszcza ogólną w odmianie pisanej i mówionej oraz potoczną i fachową) w zależności od sytuacji komunikacyjnej,
b) wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu,
c) poszerzanie czynnego repertuaru leksykalnego i frazeologicznego w rozmaitych wypowiedziach,
d) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od żądania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubaszności); sprawne posługiwanie się nimi,
e) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartości (zwłaszcza odróżnianie szczerości od nieszczerości, prawdy od nieprawdy i kłamstwa, nielojalności, podchwytliwości, eufemizmów, agresji, brutalności i wulgaryzmów w zachowaniach językowych),
f) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi (np. pytanie sugestywne, źle postawione, podchwytliwe, retoryczne),
g) sprawne i skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji i negocjacjach,
2) słuchanie:
a) wykładu z notowaniem,
b) aktywne (z empatią, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem),
c) w relacjach społecznych,
3) redagowanie tekstów:
a) komponowanie dłuższych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, układanie planów i konspektów; nadawanie tytułów i śródtytułów,
b) praca redakcyjna nad tekstem własnym i cudzym: poprawianie, adiustacja, podział na części składowe (rozdziały, paragrafy, akapity), wyróżnienia w tekście,
c) parafrazowanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,
d) spostrzeganie zjawisk powodujących niejednoznaczność wypowiedzi (homonimia, anakoluty, elipsy, paradoksy); eliminowanie niewłaściwego ich użycia,
e) spostrzeganie w tekście dialektyzmów, archaizmów, indywidualnych cech tekstu; wartościowanie estetyki tekstu.
f) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety językowej,
4) czytanie:
a) rozróżnianie swoistości i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych: tekstów prasowych, radiowych, telewizyjnych, wystąpień publicznych,
b) sprawne czytanie ze zrozumieniem tekstów użytkowych, popularnonaukowych i esejów (krótkie fragmenty),
c) rozumienie różnych tekstów i kodów w przekazach kultury masowej,
5) odbiór dzieł sztuki:
a) w wymiarze interpretacyjnym:
– wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troską o estetykę czytania, właściwą dykcję, akcent, intonację itp.,
– recytacja z pamięci wybranych tekstów poetyckich,
– stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpretacji; umiejętność przywołania właściwego kontekstu,
– rozumienie tekstów o różnym stopniu komplikacji; odbiór znaczeń metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, znaków biblijnych, antycznych i innych znaków kulturowych,
– odbiór i porównywanie różnych dzieł sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,
b) w wymiarze historycznym:
– rozpoznawanie stylów w sztuce (romański, gotycki, renesansowy i inne),
– wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią Polski i Europy,
– porównywanie utworów literackich (z różnych epok) o podobnych motywach,
– dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,
– rozpoznawanie przybliżonego czasu powstania utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i języka,
c) w wymiarze aksjologiczno-egzystencjalnym:
– rozpoznawanie wartości i ich hierarchii w dziełach literackich; wskazywanie w literaturze i sztuce wartości aprobowanych przez siebie,
– odróżnienie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru; zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartości czytanych dzieł dla pojedynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy narodowej,
6) samokształcenie:
a) syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości,
b) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,
c) korzystanie z różnych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych i magnetowidowych, Internetu).
B. Profil humanistyczny
Treści nauczania określone dla wszystkich szkół, a ponadto:
1) mówienie i pisanie:
a) wypowiadanie się ze świadomością użycia wyznaczników gatunku: felietonu, eseju, artykułu popularnonaukowego, interpretacji porównawczej,
b) własne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pamiętnik, scenariusz); próby stylizowania i pastiszowania różnych tekstów,
c) rzetelne i skuteczne uczestniczenie w dialogu, polemice, negocjacjach,
d) próby wystąpień publicznych (np. przemawianie, prowadzenie zebrań, wygłaszanie referatów, świadome posługiwanie się gestykulacją i mimiką),
2) czytanie:
a) ze zrozumieniem i notowaniem tekstów naukowych,
b) ze zrozumieniem tekstów filozoficznych (krótkich fragmentów),
3) odbiór dzieł sztuki:
a) stosowanie w analizach utworów literackich pojęć z poetyki historycznej,
b) rozumienie przyjętej metodologii (Szukam w interpretacji utworu wartości? Odniesień do filozofii i sensu? Odniesień do życia i człowieka? Odniesień do biografii autora i własnej? Odczytuję znaki i chcę zrozumieć strukturę artystyczną i estetykę dzieła?),
c) wskazywanie charakterystycznych dla danej epoki cech języka i stylu czytanych utworów,
d) dostrzeganie związków utworu ze sztuką, kulturą i filozofią epoki; interpretowanie dzieł w konwencjach gatunkowych i w konwencjach prądów artystycznych epoki,
e) rozpoznawanie znaków tradycji (np. biblijnej, antycznej, chrześcijańskiej, staropolskiej) w kulturze współczesnej - w literaturze, filmie, teatrze,
f) odnajdywanie intertekstualnych powiązań w czytanych utworach,
4) samokształcenie:
a) sporządzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,
b) próby gromadzenia i przekazywania informacji: sporządzanie baz danych, zapisu komputerowego (także internetowego), nagrywania audio i wideo.
2. Wiadomości:
| | Ponadto w profilu humanistycznym |
| | |
Język jako zjawisko semiotyczne |
* język - mowa - pismo * znak językowy * podstawowe funkcje znaku językowego: komunikowanie, ekspresja, impresja | * językowy obraz świata * kompetencja językowa i komunikacyjna * model komunikacji językowej * funkcje znaku: poznawcza, poetycka, metajęzykowa |
* brzmieniowa warstwa języka i wypowiedzi * sposoby poszerzania leksyki (zapożyczenia, neologizmy, związki frazeologiczne) * budowa wypowiedzi (zdań), sposoby opisu * spójność tekstu | * prozodia * polszczyzna a inne języki * przekład z języka na język * leksykalna i fleksyjna łączliwość składniowa |
* werbalne i niewerbalne środki komunikacji, perswazji * środki retoryczne * etyka mówienia: stosowność, skuteczność, uczciwość, etykieta językowa | * retoryka i erystyka jako sztuka * retoryczna organizacja tekstu * podstawowe chwyty erystyczne |
* wartościowanie wypowiedzi: poprawność - niepoprawność, błąd językowy, prawdziwość - fałszywość, szczerość - kłamstwo, wartościowanie estetyczne * podstawowe gatunki pisanej i mówionej odmiany języka (rozmowa, dyskusja, przemówienie) * wypowiedź monologowa i dialogowa * wypowiedź artystyczna, publicystyczna, potoczna | * intencje komunikacyjne (illokucja) * performatywność wypowiedzi * gatunki pisanej i mówionej odmiany języka (referat, esej, felieton, wywiad, kazanie) * informacja, opinia, perswazja, manipulacja językowa, propaganda |
Język - dzieje - społeczeństwo |
* pochodzenie języka polskiego * społeczne odmiany języka: dialekt, gwara, żargon, odmiany pokoleniowe | * podstawowe przejawy zmian w dziejach polszczyzny * kontakty międzyjęzykowe, zapożyczenia * społeczeństwa jedno- i wielojęzyczne |
* styl; style funkcjonalne * stosowność stylowa wypowiedzi * języki fachowe, terminologia specjalistyczna | * stylizacja językowa * rodzaje środków stylistycznych (w różnych odmianach języka) * swoistość wypowiedzi indywidualnej (idiolekt) |
* cywilizacja, natura, kultura, sztuka * dzieło literackie i jego wyróżniki * społeczne środki przekazu (prasa, radio, telewizja) * uczestnictwo w kulturze: twórcy i odbiorcy * kultura masowa i elitarna * arcydzieło, kicz | * kulturowe konteksty literatury * różne formy przekazu utworów literackich: drukowane, ustne, ikoniczne, akustyczne, filmowe, audiowizualne * obiegi kultury: kultura "niska" i kultura "wysoka" |
* staropolskie i oświeceniowe * romantyczne i pozytywistyczne * młodopolskie i awangardowe * konteksty biblijne i antyczne * kontynuacje i nawiązania | * dziedzictwo a tradycja literacka * awangarda a postmodernizm * intertekstualność |
* miłość, dom, rodzina, śmierć, droga, wędrówka, pielgrzymka itp. * motywy franciszkańskie w kulturze | * topos, np. ogrodu, raju, arkadii * motyw artysty jako nauczyciela, kapłana, wieszcza, mędrca, błazna itp. |
Proces historycznoliteracki |
* gatunki i rodzaje literackie * konwencja literacka i typowe dla niej środki artystyczne * konteksty utworu: historyczne i biograficzne * prąd artystyczny * epoka jako formacja kulturowa, następstwo epok | * przemiany gatunku * konwencjonalizm, epigonizm, oryginalność * konteksty macierzyste utworu |
Wartości, kategorie estetyczne i filozoficzne |
* prawda, dobro, piękno * komizm, humor, ironia, tragizm, patos * nauka, wiedza, wiara * sacrum i profanum * wolność, odpowiedzialność, tolerancja * ojczyzna, mała ojczyzna * naród a społeczeństwo | * etyka, estetyka * kategorie estetyczne * filozofia a religia; metafizyka, mistyka * nurty filozoficzne związane z omawianą tradycją literacką * wartości uniwersalne |
Lektura
1) literatura powszechna:
Biblia (fragmenty); mitologia (wybór); Homer - Iliada lub Odyseja (fragmenty); Sofokles - Antygona; Pieśń o Rolandzie (fragmenty); Horacy - wybór pieśni; W. Szekspir - wybrany dramat; Molier - wybrana komedia; W. Goethe - Faust (fragmenty); wybrana europejska powieść XIX w.; J. Conrad - wybrany utwór; F. Kafka - Proces; M. Bułhakow - Mistrz i Małgorzata; inna wybrana powieść XX w.,
2) literatura polska:
(konteksty biblijne, antyczne i inne; kontynuacje i nawiązania); Bogurodzica; J. Kochanowski - pieśni i treny (wybór); poezja baroku (wybór); I. Krasicki - satyry (wybór), liryka (wybór); A. Mickiewicz - Pan Tadeusz, Dziady cz. III; inny dramat romantyczny (J. Słowackiego, Z. Krasińskiego lub C. K. Norwida); wybór poezji romantycznej (w tym: A. Mickiewicza, J. Słowackiego, C. K. Norwida); B. Prus - Lalka; E. Orzeszkowa - Nad Niemnem (fragmenty); wybór nowel pozytywistycznych; wybór poezji młodopolskiej; S. Wyspiański - Wesele; W. Reymont - Chłopi (t. 1: Jesień); S. Żeromski - Ludzie bezdomni, Przedwiośnie; W. Gombrowicz - Ferdydurke (fragmenty); inny wybrany utwór z prozy polskiej XX w. (np. M. Dąbrowskiej, M. Kuncewiczowej, Z. Nałkowskiej); T. Borowski - wybrane opowiadania; G. Herling-Grudziński - Inny świat; wybór poezji polskiej XX w. (w tym: B. Leśmiana, L. Staffa, J. Tuwima, Cz. Miłosza, K. K. Baczyńskiego, T. Różewicza, Z. Herberta, M. Białoszewskiego, W. Szymborskiej); wybrany dramat XX w. (S.I. Witkiewicza, S. Mrożka, T. Różewicza),
3) wybrany utwór z literatury dokumentalnej (reportaż, dziennik, pamiętnik),
4) utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela,
5) inne teksty kultury (spektakle teatralne, filmy, reklamy, utwory muzyczne, obrazy, słuchowiska, programy telewizyjne, teksty prasowe).
Uwaga: w każdej klasie obowiązuje lektura w całości pięciu większych utworów (z prozy lub dramatu).
Osiągnięcia
Osiągnięcia określone są w punkcie "Treści nauczania" w częściach opisujących umiejętności oraz wiadomości.
Cele edukacyjne
1. Czynne uczestnictwo uczniów w kulturze i wznoszenie się na wyższy poziom życia duchowego poprzez lekturę, odbiór tekstów kultury i staranną, czystą mowę.
2. Uzupełnianie braków w zakresie wiedzy i umiejętności nabywanych na niższych stopniach edukacji, tak aby uczeń mógł podjąć naukę w szkole dającej możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości.
Zadania szkoły
1. Rozwijanie umiejętności rozumienia oraz wyrażania myśli przez użycie języka i wykorzystywanie wiedzy o nim; wyrównywanie poziomu umiejętności wyniesionych z ośmioletniej szkoły podstawowej.
2. Uświadamianie etycznego wymiaru zachowań językowych.
3. Zapoznawanie z różnorodnymi tekstami kultury odpowiednimi do wieku, zainteresowań, doświadczeń i możliwości percepcyjnych uczniów, wzbogacającymi ich wiedzę o człowieku, życiu i świecie z perspektywy współczesności i z dbałością o zakorzenienie w tradycji.
4. Przygotowywanie do refleksyjnego uczestnictwa w różnych formach kultury masowej.
5. Wyzwalanie uczniowskich postaw twórczych i refleksji nad własnymi działaniami.
Treści nauczania
1. Doskonalenie umiejętności jak w szkole podstawowej, a szczególnie:
1) mówienie:
a) poprawne: dykcja, akcentowanie, intonacja, pauzowanie, tempo; uczestnictwo w rozmowie na tematy związane z różnymi tekstami kultury lub z życiem,
b) przekazywanie zamierzonych treści, komunikowanie swoich intencji odpowiednio do sytuacji,
c) respektowanie wymogów: sprawności, stosowności, skuteczności wypowiedzi; etyki i etykiety językowej,
2) pisanie:
a) dążenie do poprawności frazeologicznej, składniowej, stylistycznej, kompozycyjnej, ortograficznej, interpunkcyjnej,
b) tworzenie tekstów: w różnych formach (opis, opowiadanie, rozprawka, streszczenie, sprawozdanie, notatka, instrukcja, list, telegram, podanie, życiorys) i o różnych funkcjach (informacyjnej, wartościującej, perswazyjnej),
3) słuchanie:
a) przewidywanie celu i intencji wypowiedzi,
b) interpretowanie znaczeń wynikających z intonacji, akcentu, tonu głosu itp.,
c) wykorzystywanie wzrokowych i słuchowych sygnałów pochodzących z otoczenia,
d) radzenie sobie z redundancją i "szumem informacyjnym",
4) czytanie:
a) rozumienie cech gatunkowych tekstu,
b) przewidywanie treści tekstu,
c) rozumienie najważniejszych myśli,
d) wyszukiwanie w tekście określonych informacji,
e) rozumienie zasad organizacji tekstu (porównanie, kontrast, analogia; porządek opisu, opowiadania),
f) interpretacja tekstów o różnej strukturze logicznej,
g) domyślanie się znaczenia niezrozumiałych elementów tekstu,
5) odbiór tekstów kultury:
a) analizowanie tekstów kultury, określanie funkcji i dostrzeżonych składników,
b) odkrywanie uniwersalności doświadczeń, przemyśleń, uczuć, aspiracji, wartości w literaturze z różnych okresów i kultur,
c) odczytywanie znaków kultury i tradycji; rozumienie dosłownego, przenośnego i symbolicznego sensu tekstów kultury,
d) czytanie literatury w kontekście codziennej komunikacji, nieliterackich tekstów kultury wysokiej i mass mediów,
e) dostrzeganie i komentowanie swoistości poznanych tekstów kultury oraz określanie ich funkcji; krytyczne ocenianie i wartościowanie,
6) samokształcenie - wykorzystywanie różnych źródeł informacji, ich selekcja i krytyczna ocena.
2. Wiadomości (w funkcji wspierającej wypowiadanie się i bez konieczności posługiwania się definicjami):
1) znajomość pojęć nadawca i odbiorca oraz rozróżnianie intencji wypowiedzi (np. pytam, odpowiadam, informuję, proszę),
2) znajomość właściwości opowiadania, opisu, dialogu oraz prostych form użytkowych,
3) rozróżnianie wypowiedzeń oznajmujących, pytających i rozkazujących, w tym zdań i równoważników zdań,
4) dostrzeganie związków wyrazów w zdaniu, w tym roli podmiotu i orzeczenia,
5) rozróżnianie odmiennych i nieodmiennych części mowy oraz podstawowych kategorii fleksyjnych,
6) analizowanie związków znaczeniowych między wyrazami,
7) obserwacja budowy słowotwórczej wyrazów,
8) rozróżnianie rodzajów głosek,
9) wyróżnianie akcentu wyrazowego, rozpoznawanie intonacji,
10) dostrzeganie różnic między językiem ogólnym a językiem literatury,
11) rozumienie pojęć: fikcja literacka, świat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiący, narracja, przenośnia, rytm,
12) czynne posługiwanie się terminami: bohater, wątek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dźwiękonaśladowczy, rym, zwrotka, refren, baśń, opowiadanie, powieść, proza, poezja,
13) posługiwanie się terminami związanymi z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizją, filmem, teatrem, prasą (wyjaśnianie pojęć w razie potrzeby).
Lektura
1) utwory z klasyki europejskiej:
Biblia (fragmenty); mitologia - wybór; W. Szekspir - Romeo i Julia (fragmenty); K. Dickens - Opowieść wigilijna; A. Saint-Exupery - Nocny lot; A. Czechow i G. de Maupassant - wybrane nowele,
2) utwory z klasyki polskiej:
J. Kochanowski - fraszki, pieśni, treny (wybór); I. Krasicki - bajki i satyry (wybór); A. Mickiewicz - bajki i ballady (wybór), Zdania i uwagi (wybór), Pan Tadeusz (fragmenty); A. Fredro - wybrana komedia; H. Sienkiewicz - Quo vadis albo inna powieść historyczna; B. Prus - Lalka (fragmenty), wybrane nowele; S. Żeromski - wybrane nowele; wybór liryki XIX wieku,
3) utwory literatury współczesnej:
wybór poezji XX wieku (w tym: L. Staffa, J. Tuwima, M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Cz. Miłosza, K. K. Baczyńskiego, T. Różewicza, Z. Herberta, W. Szymborskiej); wybrany dramat współczesny (np. J. Szaniawski - Most, S. Mrożek - Emigranci, Szczęśliwe wydarzenie); wybór współczesnej prozy (np. opowiadania: J. Szaniawski - Profesor Tutka, M. Hłasko - Pierwszy krok w chmurach, S. Mrożek - Mały przyjaciel, K. Filipowicz - Egzekucja w ZOO, P. Huelle - Przeprowadzka); G. Herling-Grudziński - Wieża; fragmenty powieści (np.: W. Myśliwski - Kamień na kamieniu, Widnokrąg, S. Chwina - Hanemann, O. Tokarczuk - Prawiek, Podróż Ludzi Księgi); utwory o dorastaniu, w tym powieści dla młodzieży; wybór współczesnych reportaży (np.: H. Krall, R. Kapuścińskiego, M. Wańkowicza); literatura dokumentu (przykłady dziennika, pamiętnika, wspomnień, listów literackich, w tym: M. Białoszewskiego - Pamiętnik z powstania warszawskiego, L. Tyrmanda - Dziennik 1954),
4) teksty kultury współczesnej:
filmowe adaptacje literackie (w zestawieniu z fragmentami lektury, np.: Kronika wypadków miłosnych, Lawa, Lalka, Cudzoziemka, Ogniem i mieczem, Pan Tadeusz); filmy wybrane przez młodzież; piosenki rockowe; reklamy; programy telewizyjne (w tym aktualne seriale), 5) teksty użytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe.
Uwaga: w każdej klasie obowiązuje lektura przynajmniej dwóch większych utworów w całości.
Osiągnięcia:
Osiągnięcia określone są w "Treściach nauczania" w częściach opisujących umiejętności oraz wiadomości.
Cele edukacyjne
1. Osiągnięcie poziomu opanowania języka zapewniającego w miarę sprawną komunikację językową we wszystkich sytuacjach życia codziennego.
2. Lepsze poznanie kultury i spraw życia codziennego kraju języka nauczanego w celu interpretowania opisanych wydarzeń kulturowych w porównaniu z własną kulturą.
3. Umiejętność właściwego nawiązywania i podtrzymywania kontaktów z cudzoziemcami dzięki świadomości istnienia różnic kulturowych.
Zadania szkoły
1. Rozwijanie w uczniach poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości językowe, między innymi przez pozytywną informację zwrotną dotyczącą indywidualnych umiejętności lingwistycznych.
2. Zapewnienie w miarę możliwości dostępu do stosowanych materiałów autentycznych.
3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z językiem obcym, między innymi przez wymianę ze szkołami w innych krajach lub uczestnictwo w programach międzynarodowych.
4. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego.
5. Zapewnienie uczniom możliwości stosowania języka jako narzędzia przy wykonywaniu zespołowych projektów, zwłaszcza interdyscyplinarnych.
6. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur.
7. Pogłębianie poczucia własnej tożsamości kulturowej u ucznia.
Treści nauczania
1. Dalsze rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mówienia.
2. Dalsze rozwijanie sprawności czytania i pisania.
3. Poszerzenie repertuaru funkcji językowych umożliwiających posługiwanie się językiem obcym w sytuacjach życia codziennego.
4. Opanowanie bardziej rozwiniętych struktur gramatycznych stosowanych do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przyszłości.
5. Wzbogacenie słownictwa dotyczącego życia codziennego, ze szczególnym uwzględnieniem realiów kraju ojczystego oraz kraju/obszaru języka docelowego w oparciu o autentyczne materiały językowe.
6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyjnego, z ukierunkowaniem na styl życia i zachowania w kraju języka docelowego.
7. Rozróżnianie formalnego i nieformalnego stylu języka.
8. Korzystanie z technik kompensacyjnych.
9. Rozwój indywidualnych strategii uczenia się.
Osiągnięcia
1. Sprawność rozumienia ze słuchu:
1) rozumienie ogólnego sensu oraz głównych punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych użytkowników języka,
2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w różnych warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu),
3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierającej niezrozumiałe elementy, których znaczenia uczeń może domyślić się z kontekstu.
2. Sprawność mówienia:
1) formułowanie krótkich, płynnych i spójnych wypowiedzi na określone tematy z życia codziennego lub prostych wydarzeń kulturowych, z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przyszłości,
2) wykorzystanie znajomości fonetyki w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi dla rodzimego użytkownika języka,
3) inicjowanie, podtrzymywanie i kończenie rozmowy w zakresie tematyki życia codziennego,
4) wyrażanie własnych opinii oraz relacjonowanie wypowiedzi innych osób,
5) właściwa reakcja językowa na wypowiedź rozmówcy.
3. Sprawność czytania:
1) rozumienie dłuższych i bardziej złożonych tekstów,
2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego,
3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumiałe,
4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego tekstu przy pobieżnym czytaniu,
5) wyszukiwanie żądanej informacji lub szczegółu z częściowo niezrozumianego tekstu,
6) czytanie ze zrozumieniem prostych materiałów autentycznych dla uzyskania informacji i zinterpretowania różnic kulturowych.
4. Sprawność pisania:
1) formułowanie w miarę zróżnicowanej pod względem morfosyntaktycznym i leksykalnym wypowiedzi pisemnej na temat życia codziennego lub prostych wydarzeń kulturowych,
2) sformułowanie i zapisanie własnego oraz otrzymanego komunikatu,
3) napisanie krótkiego listu,
4) sporządzenie prostej i spójnej notatki z czyjejś wypowiedzi,
5) prawidłowe stosowanie zasad ortografii i podstaw interpunkcji.
5. Inne umiejętności:
1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjonowanie informacji,
2) korzystanie ze słownika jedno- i dwujęzycznego oraz innych źródeł informacji.
Nauka języka łacińskiego i kultury antycznej jest ściśle powiązana z wiedzą o kulturze greckiej, rzymskiej i chrześcijańskiej, w której głęboko tkwią korzenie kultury polskiej. Obcowanie z tymi treściami jest więc istotnym elementem kształtowania ogólnej kultury współczesnego Polaka i powinno mieć miejsce na wszystkich szczeblach nauczania.
Nauczanie przedmiotu "język łaciński i kultura antyczna" odbywa się w ścisłej korelacji z innymi przedmiotami. Należy traktować go jako przedmiot propedeutyczny i pomocniczy nie tylko dla przedmiotów humanistycznych, lecz także dla matematyczno-przyrodniczych i nauk społecznych.
Nauczanie przedmiotu może być realizowane w wymiarze podstawowym lub poszerzonym.
Cele edukacyjne
1. Poznanie kultury antycznej jako podstawy tożsamości kulturowej współczesnej Europy.
2. Zapoznanie z podstawowymi zagadnieniami historii kultury starożytnej Grecji i Rzymu i dostrzeżenie związków tej kultury i języka łacińskiego z kulturą i językami współczesnymi.
3. Poznanie przekazanej przez starożytność tradycji życia obywatelskiego, obowiązków obywatela wobec państwa i innych członków społeczności.
4. Kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości przynależenia do określonego kręgu kulturowego.
5. Ułatwienie nauki posługiwania się poprawną polszczyzną i zrozumienie wielu zjawisk językowych w niej zachodzących.
6. Ułatwienie nauki języków obcych i doskonalenie ogólnej sprawności językowej.
7. Ułatwienie rozumienia terminologii współczesnej opartej na językach obcych.
8. Rozwijanie wrażliwości językowej i estetycznej.
9. Doskonalenie umiejętności jasnego i precyzyjnego formułowania myśli, kształcenie samodzielności intelektualnej oraz porządkowanie pracy umysłowej.
Zadania szkoły
A. Wymiar podstawowy
1. Stworzenie warunków do rozpoznania przez uczniów w kulturze antycznej podstawy tożsamości kulturowej Europy.
2. Zapoznanie uczniów z podstawowymi zagadnieniami z historii i kultury starożytnej Grecji i Rzymu oraz ułatwienie im zrozumienia związków tej kultury i języka łacińskiego z kulturą i językami współczesnymi.
3. Zapoznanie uczniów z językiem łacińskim w takim stopniu, aby mogli zrozumieć popularne zwroty, sentencje, powiedzenia starożytnych Rzymian i wyrażenia łacińskie z czasów poklasycznych funkcjonujące w kulturze i języku polskim.
4. Ułatwienie rozumienia terminologii współczesnej opartej na językach klasycznych.
5. Uczenie jasnego i precyzyjnego formułowania myśli, doskonalenia form wypowiedzi.
6. Ułatwienie rozumienia aktualnych wydarzeń społecznych, politycznych, kulturalnych przy wykorzystywaniu wiedzy o świecie starożytnym.
7. Przez obcowanie z wielkimi dziełami sztuki i literatury- budzenie wrażliwości estetycznej i zachęcanie do twórczości własnej.
B. Wymiar poszerzony
1. Umożliwienie uczniom głębszego i bezpośredniego kontaktu z kulturą śródziemnomorską przez opanowanie języka łacińskiego w stopniu pozwalającym na lekturę tekstów oryginalnych.
2. Zapoznanie uczniów z próbkami tekstów reprezentatywnych dla literatury antycznej oraz istotnych z punktu widzenia jej recepcji (gatunku, formy literackiej, treści, wątków) w kulturze europejskiej.
3. Kształcenie umiejętności analizy tekstu.
4. Przygotowanie do interpretowania tekstów, formułowania i wyrażania sądów.
5. Przedstawienie łaciny jako języka wspólnego Europy późnego antyku, średniowiecza i renesansu.
6. Rozbudzanie wrażliwości estetycznej i zachęcanie do twórczości własnej przez obcowanie z wielkimi dziełami sztuki i literatury.
Treści nauczania
A. Wymiar podstawowy
1. Chronologia starożytności.
2. Elementy historii i geografii świata antycznego.
3. Mitologia: wybór mitów greckich, legendy związane z początkami Rzymu, funkcja mitu w kulturze.
4. Obrzędy, święta, uroczystości w Grecji i w Rzymie, rola igrzysk olimpijskich i widowisk teatralnych.
5. Wybrane zagadnienia z literatury greckiej i rzymskiej.
6. Sztuka grecka i rzymska na wybranych przykładach.
7. Wybrane zagadnienia z życia codziennego Greków i Rzymian.
8. Podstawowe wiadomości o dziejach języków i pisma.
9. Nauczanie podstaw gramatyki łacińskiej w zakresie umożliwiającym tłumaczenie i analizę tekstów wybranych do zrealizowania wyżej wymienionych zadań (wymiar podstawowy).
10. Uwzględnienie w nauczaniu zwłaszcza tej części leksyki łacińskiej, której poznanie umożliwi zrozumienie etymologii wielu wyrazów używanych we współczesnej polszczyźnie i językach nowożytnych oraz ułatwi posługiwanie się nimi.
B. Wymiar poszerzony
1. Gramatyka, leksyka i frazeologia języka łacińskiego w zakresie umożliwiającym tłumaczenie i analizę tekstów oryginalnych.
2. Wybrane fragmenty tekstów Cezara, Cycerona (list, mowa, traktat), Horacego, Owidiusza, Wergiliusza, autorów polsko-łacińskich.
3. Literatura grecka i rzymska: cechy poezji i prozy łacińskiej, dramat antyczny, geneza wybranych gatunków literackich, wybrane zagadnienia filozoficzne.
4. Elementy wiedzy o starożytności jako komentarz i tło dla tłumaczonych tekstów: chronologia, instytucje państwowe i formy sprawowania rządów, prawo i sądownictwo, wojskowość, centra i peryferie cywilizacji i kultury śródziemnomorskiej.
5. Łacina jako język literatury, środek komunikacji językowej, język sakralny, język tekstów naukowych.
6. Wpływ łaciny na strukturę i zasoby leksykalne współczesnych języków europejskich.
7. Znaczenie dziedzictwa antyku dla kultury polskiej.
8. Osiągnięcia starożytnych w zakresie nauk matematyczno-przyrodniczych i technicznych.
Osiągnięcia
A. Wymiar podstawowy
1. Dostrzeganie związków między kulturą Grecji i Rzymu a kulturą współczesną.
2. Wykorzystywanie elementów wiedzy na temat kultury śródziemnomorskiej w dalszych etapach edukacji, w życiu społecznym i zawodowym.
3. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie informacji pozwalających na odnajdywanie przyczyn i źródeł zjawisk współczesnych w kulturze śródziemnomorskiej.
4. Posługiwanie się słownikami dla zrozumienia oraz interpretacji popularnych zwrotów, sentencji, pojęć i terminów pochodzących z języków klasycznych.
B. Wymiar poszerzony
1. Rozumienie i tłumaczenie oryginalnych tekstów łacińskich.
2. Analizowanie, interpretowanie i komentowanie tekstów oryginalnych i w przekładach.
3. Operatywna znajomość gramatyki łacińskiej.
4. Wykorzystywanie języka łacińskiego do lepszego zrozumienia zjawisk językowych zachodzących w polszczyźnie i innych językach nowożytnych.
5. Posługiwanie się słownikami i podręcznikami gramatyki w pracy nad przekładem i analizą tekstów oryginalnych.
Cele edukacyjne
1. Zdobycie przez uczniów umiejętności operowania podstawowymi pojęciami matematycznymi.
2. Dostrzeganie, formułowanie i rozwiązywanie przez uczniów prostych problemów teoretycznych.
3. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania.
4. Przygotowanie uczniów do wykorzystania wiedzy matematycznej przy rozwiązywaniu problemów z różnych dziedzin.
Zadania szkoły
1. Kształtowanie umiejętności operowania przez uczniów podstawowymi obiektami matematycznymi.
2. Kształcenie umiejętności przydatnych w życiu codziennym (obliczanie prawdopodobieństwa, odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).
3. Przedstawianie zadań stymulujących dostrzeganie, formułowanie i rozwiązywanie przez uczniów prostych problemów teoretycznych.
4. Rozwijanie umiejętności precyzyjnego formułowania myśli przez uczniów.
5. Kształtowanie wyobraźni geometrycznej uczniów.
6. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania (definiowanie podstawowych obiektów matematycznych, klasyfikowanie tych obiektów, podawanie przykładów i kontrprzykładów, przeprowadzanie prostych rozumowań dedukcyjnych).
Treści nauczania
1. Liczby, równania i funkcje:
1) usystematyzowanie wiadomości o liczbach wymiernych,
2) przykłady liczb niewymiernych; przybliżenia dziesiętne liczb rzeczywistych,
3) obliczenia procentowe,
4) potęgowanie liczb rzeczywistych (potęga o wykładniku całkowitym, potęga o wykładniku wymiernym),
5) pojęcie funkcji,
6) przykłady wykresów funkcji liczbowych; przekształcanie wykresów,
7) odczytywanie własności funkcji z wykresu,
8) funkcja liniowa,
9) funkcja kwadratowa,
10) równania i nierówności liniowe z jedną niewiadomą,
11) równania i nierówności liniowe z dwiema niewiadomymi; układy równań liniowych i ich interpretacja geometryczna,
12) równania i nierówności kwadratowe z jedną niewiadomą i ich interpretacja geometryczna,
13) przykłady prostych równań i nierówności trzeciego stopnia,
14) proporcjonalność prosta i odwrotna; wykres proporcjonalności odwrotnej,
15) nierówności typu 2/x< 3.
2. Ciągi liczbowe:
1) przykłady ciągów liczbowych (w tym ciągów rekurencyjnych),
2) własności ciągu,
3) ciąg arytmetyczny i ciąg geometryczny; suma wyrazów ciągu arytmetycznego, suma wyrazów ciągu geometrycznego,
4) procent składany,
5) szereg geometryczny.
3. Elementy rachunku prawdopodobieństwa:
1) elementy kombinatoryki,
2) prawdopodobieństwo i jego związek z częstością,
3) przykłady obliczania prawdopodobieństwa,
4) przykłady praktycznego zastosowania statystyki (odczytywanie tabel, diagramów i wykresów, przedstawianie danych empirycznych w postaci diagramów i wykresów).
4. Geometria:
1) usystematyzowanie wiadomości o figurach płaskich,
2) kąty i wielokąty; okręgi i koła; obwody i pola wielokątów i kół,
3) odległość na płaszczyźnie,
4) przykłady izometrii płaszczyzny (przesunięcie, symetria osiowa, symetria środkowa),
5) przystawanie figur,
6) wektory i ich zastosowania,
7) twierdzenie Pitagorasa i twierdzenie Talesa,
8) jednokładność,
9) podobieństwo figur,
10) konstrukcje geometryczne,
11) funkcje trygonometryczne; podstawowe tożsamości trygonometryczne; najprostsze zastosowania funkcji trygonometrycznych (twierdzenie sinusów, twierdzenie kosinusów),
12) prostopadłość i równoległość w przestrzeni,
13) kąt nachylenia prostej do płaszczyzny,
14) kąt dwuścienny,
15) usystematyzowanie wiadomości o wielościanach i bryłach obrotowych,
16) przekroje płaskie wielościanów i brył obrotowych,
17) pola powierzchni i objętości wielościanów i brył obrotowych.
Osiągnięcia
1. Operowanie podstawowymi obiektami matematycznymi.
2. Przeprowadzanie prostych rozumowań dedukcyjnych.
3. Zdobycie umiejętności przydatnych w życiu codziennym (obliczanie prawdopodobieństwa, odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).
4. Precyzyjne formułowanie myśli.
Cele edukacyjne
1. Zdobycie przez uczniów umiejętności operowania podstawowymi pojęciami matematycznymi.
2. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania.
Zadania szkoły
1. Kształtowanie umiejętności operowania przez uczniów podstawowymi pojęciami matematycznymi.
2. Kształcenie umiejętności przydatnych w życiu codziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).
3. Rozwijanie umiejętności precyzyjnego formułowania myśli przez uczniów.
4. Kształtowanie wyobraźni geometrycznej uczniów.
5. Rozwijanie umiejętności logicznego rozumowania i wnioskowania.
Treści nauczania
1. Liczby, równania i funkcje:
1) usystematyzowanie wiadomości o liczbach wymiernych,
2) obliczenia procentowe,
3) przykłady funkcji liczbowych,
4) odczytywanie własności funkcji z wykresu,
5) funkcja liniowa,
6) równania i nierówności liniowe z jedną niewiadomą,
7) równania i nierówności liniowe z dwiema niewiadomymi; układy równań liniowych,
8) proporcjonalność prosta i odwrotna.
2. Elementy statystyki - przykłady praktycznego zastosowania statystyki (odczytywanie tabel, diagramów i wykresów, przedstawianie danych empirycznych w postaci diagramów i wykresów).
3. Geometria:
1) usystematyzowanie wiadomości o figurach płaskich,
2) kąty i wielokąty; okręgi i koła; obwody i pola wielokątów i kół,
3) odległość na płaszczyźnie,
4) skala i plan,
5) twierdzenie Pitagorasa,
6) przykłady izometrii płaszczyzny (przesunięcie, symetria osiowa, symetria środkowa),
7) wektory i ich zastosowania,
8) prostopadłość i równoległość w przestrzeni,
9) kąt nachylenia prostej do płaszczyzny,
10) kąt dwuścienny,
11) usystematyzowanie wiadomości o wielościanach i bryłach obrotowych,
12) pola powierzchni i objętości wielościanów i brył obrotowych.
Osiągnięcia
1. Operowanie podstawowymi pojęciami matematycznymi.
2. Zdobycie umiejętności przydatnych w życiu codziennym (odczytywanie informacji z tabel, wykresów i diagramów).
3. Precyzyjne formułowanie myśli.
Celem nauczania historii w szkole jest:
1) zapoznanie uczniów z wiedzą historyczną ułatwiającą samoidentyfikację kulturową, narodową i religijną,
2) rozwijanie postaw patriotycznych, poczucia przynależności do społeczności lokalnej i regionalnej, grupy etnicznej, narodu, społeczności europejskiej i międzynarodowej,
3) przygotowanie do posługiwania się terminologią i wiedzą historyczną w zakresie niezbędnym do uczestnictwa w życiu publicznym,
4) zapoznanie z zasadami wykorzystywania różnorodnych źródeł historycznych jako źródła informacji,
5) przygotowanie do dokonywania syntez na podstawie różnorodnych rodzajów informacji, rozwijania umiejętności formułowania pytań i problemów historycznych oraz poszukiwania ich rozwiązań, ich wartościowania i hierarchizacji,
6) wspieranie rozwoju intelektualnego uczniów i rozwijanie umiejętności: rozróżnienia informacji od komentarza, analizy krytycznej, wypowiedzi w mowie i piśmie, samodzielnej pracy intelektualnej i samokształcenia,
7) rozwijanie technik zbierania, interpretacji i przechowywania informacji,
8) racjonalne planowanie i wykonywanie pracy indywidualnej i grupowej.
Cele edukacyjne
1. Rozwijanie umiejętności praktycznych umożliwiających korzystanie z różnorodnych źródeł wiedzy historycznej.
2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji wiedzy o przeszłości czerpanej z różnych źródeł informacji.
3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania wiedzy i umiejętności historycznych na forum publicznym, w życiu prywatnym i zawodowym.
4. Zapoznanie uczniów z metodologią naukowego poznawania i opisywania przeszłości.
5. Rozwijanie umiejętności samodzielnego poszerzania zakresu wiedzy historycznej w warunkach indywidualnej i zespołowej pracy uczniów.
Zadania szkoły
1. Tworzenie warunków do rozwoju umiejętności samodzielnego poszerzania zakresu wiedzy historycznej w warunkach indywidualnej i zespołowej pracy uczniów.
2. Doskonalenie sposobów samodzielnej interpretacji i weryfikacji różnych typów materiałów źródłowych przez uczniów.
3. Rozwijanie umiejętności zastosowania posiadanej wiedzy do samodzielnego tworzenia obrazu przeszłości.
4. Przygotowywanie rozwiniętych wypowiedzi ustnych i pisemnych spełniających kryteria warsztatu naukowego historii.
Treści nauczania
Programy nauczania historii na etapie nauczania zaawansowanego powinny zakładać wykorzystywanie podstawowej wiedzy i umiejętności historycznych wyniesionych przez uczniów z poprzednich etapów kształcenia. Ich celem ma być poszerzanie zakresu wiedzy o poszczególnych epokach i mechanizmach procesu historycznego poprzez problemowe ujęcie najważniejszych aspektów przeszłości. Program może zawierać chronologiczny lub problemowy układ treści. W programach powinny zostać uwzględnione następujące wątki tematyczne (bez konieczności wyczerpywania treści merytorycznych w każdej z epok):
1. Czynniki i drogi postępu w czasach najdawniejszych.
2. Cywilizacje wschodnie.
3. Grecja i Rzym starożytny - dorobek kultury i jego trwałość.
4. Kręgi cywilizacji średniowiecznej; uniwersalizm chrześcijański.
5. Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach średnich.
6. Odrodzenie włoskie i jego wpływ na Europę.
7. Wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Europy z odmiennymi kulturami i systemami wartości.
8. Chrześcijaństwo w XVI-XVII wieku.
9. Przewrót umysłowy XVII wieku w Europie.
10. Epoka oświecenia i jej znaczenie w dziejach świata i Polski.
11. Polska na tle europejskim w XVI-XVIII wieku.
12. Przemiany społeczne, kulturowe i cywilizacyjne XIX wieku w Europie i w świecie.
13. Społeczeństwo polskie bez własnego państwa; kształtowanie się narodu nowoczesnego.
14. I wojna światowa; rewolucje rosyjskie.
15. Świat między wojnami - demokratyzacja i kultura masowa; totalitaryzm.
16. Polacy w odrodzonym państwie.
17. II wojna światowa - geneza; charakter wojny; Holocaust.
18. Społeczeństwo polskie w okresie wojny.
19. Świat po II wojnie światowej - kierunki ewolucji, przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe.
20. Polska i Polacy w powojennym świecie.
Program nauczania historii powinien:
1) zakładać szerszy zakres omawianych treści programowych,
2) wskazywać drogi zapoznawania uczniów z podstawowymi zasadami naukowego badania przeszłości,
3) zawierać wymogi wykorzystywania materiałów źródłowych w pracy dydaktycznej,
4) dawać możliwości indywidualizacji nauczania uczniów w zależności od zainteresowań i potrzeb ucznia (egzamin maturalny, egzaminy wstępne na studia itp.).
Osiągnięcia
1. Rozumienie zmienności i rozwoju różnych sfer życia człowieka w przeszłości.
2. Umiejętność scalania informacji pochodzących z różnorodnych źródeł w jeden spójny obraz przeszłości (umiejętność tworzenia syntezy).
3. Umiejętność wykorzystywania posiadanej wiedzy i posługiwania się nabytymi umiejętnościami w życiu społecznym i zawodowym.
4. Umiejętność powiązania wydarzeń, zjawisk i procesów o zasięgu powszechnym z dziejami Polski.
5. Umiejętność usytuowania historii lokalnej i regionalnej na tle dziejów Polski.
6. Umiejętność samodzielnego zbierania, interpretowania, przetwarzania i przechowywania różnego typu informacji przydatnych do rekonstrukcji, opisu i oceny przeszłości.
7. Umiejętność przedstawienia wybranego problemu historycznego z uwzględnieniem zasad naukowego badania przeszłości.
8. Umiejętność krytycznej analizy różnych interpretacji historii.
Cele edukacyjne
1. Rozwijanie umiejętności praktycznych umożliwiających korzystanie z różnorodnych źródeł wiedzy historycznej.
2. Przygotowanie uczniów do samodzielnej integracji wiedzy o przeszłości czerpanej z różnych źródeł informacji.
3. Przygotowanie uczniów do wykorzystywania wiedzy i umiejętności historycznych na forum publicznym, w życiu prywatnym i zawodowym.
Zadania szkoły
1. Pogłębianie wiedzy o otaczającym świecie, zachodzących w nim procesach i zjawiskach historycznych, w skali globalnej, narodowej, regionalnej i lokalnej.
2. Doskonalenie umiejętności uczniów w zakresie odnajdywania i analizowania związków przyczynowo-skutkowych.
3. Rozwijanie umiejętności tworzenia własnych interpretacji przeszłości, ich prezentacji oraz obrony własnej opinii w ramach polemiki i dyskusji na forum publicznym.
Treści nauczania
Programy nauczania historii na etapie nauczania zaawansowanego powinny zakładać wykorzystywanie podstawowej wiedzy i umiejętności historycznych wyniesionych przez uczniów z poprzednich etapów kształcenia. Ich celem ma być poszerzanie zakresu wiedzy o poszczególnych epokach i mechanizmach procesu historycznego poprzez problemowe ujęcie najważniejszych aspektów przeszłości. Program może zawierać chronologiczny lub problemowy układ treści. W programach powinny zostać uwzględnione następujące wątki tematyczne (bez konieczności wyczerpywania treści merytorycznych w każdej z epok):
1) czynniki i drogi postępu w czasach najdawniejszych,
2) cywilizacje wschodnie,
3) Grecja i Rzym starożytny - dorobek kultury i jego trwałość,
4) kręgi cywilizacji średniowiecznej; uniwersalizm chrześcijański,
5) Polska i jej dorobek dziejowy w wiekach średnich,
6) odrodzenie włoskie i jego wpływ na Europę,
7) wielkie odkrycia geograficzne i konfrontacja Europy z odmiennymi kulturami i systemami wartości,
8) chrześcijaństwo w XVI-XVII wieku,
9) przewrót umysłowy XVII wieku w Europie,
10) epoka oświecenia i jej znaczenie w dziejach świata i Polski,
11) Polska na tle europejskim w XVI-XVIII wieku,
12) przemiany społeczne, kulturowe i cywilizacyjne XIX wieku w Europie i w świecie,
13) społeczeństwo polskie bez własnego państwa; kształtowanie się narodu nowoczesnego,
14) I wojna światowa; rewolucje rosyjskie,
15) świat między wojnami - demokratyzacja i kultura masowa; totalitaryzm,
16) Polacy w odrodzonym państwie,
17) II wojna światowa - geneza; charakter wojny; Holocaust,
18) społeczeństwo polskie w okresie wojny,
19) świat po II wojnie światowej - kierunki ewolucji, przemiany polityczne, cywilizacyjne, kulturowe,
20) Polska i Polacy w powojennym świecie.
Osiągnięcia
1. Rozumienie zmienności i rozwoju różnych sfer życia człowieka w przeszłości.
2. Umiejętność scalania informacji pochodzących z różnorodnych źródeł w jeden spójny obraz przeszłości (umiejętność tworzenia syntezy).
3. Umiejętność wykorzystywania posiadanej wiedzy i posługiwania się nabytymi umiejętnościami w życiu społecznym i zawodowym.
4. Umiejętność powiązania wydarzeń, zjawisk i procesów o zasięgu powszechnym z dziejami Polski.
5. Umiejętność usytuowania historii lokalnej i regionalnej na tle dziejów Polski.
Cele edukacyjne
1. Ukazanie uczniom wzorca państwa prawa, funkcjonującego na podstawie mechanizmów demokratycznych, odniesionego do dobra wspólnego.
2. Uświadomienie uczniom funkcji i znaczenia podatków w demokratycznym państwie prawa.
3. Uzyskanie przez uczniów wiedzy o uprawnieniach i obowiązkach ludzi dorosłych, które wynikają z natury człowieczeństwa oraz faktu bycia obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej.
4. Przybliżenie zagadnień związanych z rynkiem pracy.
Zadania szkoły
1. Stawianie wymagań w zakresie właściwej postawy uczniów wobec godła i hymnu państwowego oraz w czasie uroczystości szkolnych i państwowych.
2. Pomoc w rozpoznaniu własnych praw i obowiązków w szkole.
3. Wspieranie samorządności uczniowskiej.
4. Umożliwienie uczniom bezpośredniego kontaktu z podstawowymi aktami prawnymi regulującymi prawa i obowiązki obywateli.
5. Przygotowanie do wejścia na rynek pracy.
Treści nauczania
1. Obywatel a władza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych; niezbywalny charakter praw człowieka, ich katalog i systemy ochrony.
2. Funkcjonowanie demokracji w Rzeczypospolitej Polskiej:
1) konstytucyjne uprawnienia i obowiązki obywatela,
2) konstytucyjne organy władzy centralnej,
3) samorządy terytorialne.
3. Kultura polityczna i formy życia publicznego:
1) świadomość narodowa - prawa mniejszości narodowych,
2) świadomość obywatelska,
3) cnoty obywatelskie, m.in.: zaangażowanie, poszanowanie innych, patriotyzm, odpowiedzialność,
4) stowarzyszenia, partie polityczne, związki zawodowe.
4. Budżet państwa i podatki.
5. Praca oraz rynek pracy i jego mechanizmy.
Osiągnięcia
1. Znajomość elementarnych zasad funkcjonowania Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Znajomość swoich podstawowych praw i obowiązków obywatelskich.
3. Umiejętność wypełnienia deklaracji podatkowej (PIT) dotyczącej podatku od dochodów osobistych.
Cele edukacyjne
1. Kształtowanie w uczniach:
1) świadomości wartości, jaką jest własny region i kraj oraz dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe,
2) poszanowania innych narodów, ich kultur, systemów wartości i sposobów życia.
2. Całościowe widzenie regionów i miejsc oraz problemów, z jakimi boryka się świat.
3. Umiejętność analizowania i interpretowania działalności gospodarczej, społecznej i politycznej w kategoriach geograficznych.
4. Przygotowanie do świadomego podejmowania decyzji uwzględniających zarówno zachowanie ciągłości funkcji przyrody i równowagi w środowisku, jak też potrzeby człowieka (rozwój zrównoważony).
5. Odczuwanie potrzeby współpracy dotyczącej zwalczania zagrożeń środowiska geograficznego oraz zagrożeń społecznych.
6. Przygotowanie się do roli odpowiedzialnych współgospodarzy regionu i Polski; gotowość uczestniczenia w rozwiązywaniu problemów swojej społeczności.
Zadania szkoły
Stwarzanie uczniom sprzyjających warunków do:
1) kształtowania systemu wartości odpowiadającego naturze i godności ludzkiej,
2) korzystania z możliwie różnorodnych źródeł wiedzy geograficznej, w tym z własnych obserwacji terenowych, ze szczególnym uwzględnieniem swojej gminy (powiatu),
3) uczenia się czynnego, kształtującego dociekliwość, refleksyjność, zdrowy krytycyzm, chęć działania,
4) stosowania wiedzy geograficznej w życiu.
Treści nauczania
1. Ziemia jako część Wszechświata i jako system otwarty.
2. Ziemia jako środowisko życia, jej historia i obraz współczesny.
3. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi i ich ochrona; energia i jej rola we współczesnej gospodarce.
4. Dysproporcje gospodarcze, społeczne oraz zróżnicowanie polityczne i kulturowe współczesnego świata, na przykładach wybranych państw i regionów.
5. Współczesne przemiany gospodarcze, społeczne i polityczne na kontynentach i w wybranych państwach, ze szczególnym uwzględnieniem Europy.
6. Źródła, przebieg i próby rozwiązywania konfliktów politycznych i społecznych, na wybranych przykładach.
7. Potencjał naturalny, ludnościowy, gospodarczy i kulturowy Polski.
8. Struktura współczesnej gospodarki narodowej Polski; tendencje rozwojowe; strategia ekorozwoju Polski.
9. Przykłady ochrony środowiska w Polsce i na świecie.
10. Polska na tle Europy i świata.
11. Problemy integracyjne na świecie, w Europie i w Polsce.
Uwaga: na treści dotyczące Polski należy przeznaczyć nie mniej niż 1/3 czasu przewidzianego na zajęcia geografii.
Osiągnięcia
1. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi i orientowanie się w ich wzajemnym położeniu za pomocą map.
2. Gromadzenie, wartościowanie, porządkowanie, interpretowanie, analizowanie i prezentowanie wiedzy geograficznej pochodzącej z różnych źródeł.
3. Wykorzystywanie wiedzy geograficznej w celu interpretowania i analizowania aktualnych zjawisk, zdarzeń i procesów, zachodzących w przestrzeni geograficznej.
4. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w działaniach ludzi na podstawie uzyskanych informacji.
5. Rozwiązywanie zadań o treści geograficznej i charakterze problemowym.
ZAJĘCIA FAKULTATYWNE
KLASA IV (KLASY III-IV)
Cele edukacyjne
1. Świadomość:
1) konieczności gospodarowania zgodnie z ideą rozwoju zrównoważonego,
2) odpowiedzialności i gotowości uczestniczenia w rozwiązywaniu problemów swojej społeczności, Polski, Europy i świata,
3) konieczności normowania stosunków międzyludzkich w skali lokalnej, regionalnej i ponadregionalnej.
2. Zdobywanie umiejętności samodzielnego uczenia się, istotnego zarówno z punktu widzenia samokształcenia, jak i studiowania w szkole wyższej.
Zadania szkoły
Stwarzanie uczniom sprzyjających warunków do:
1) prowadzenia samodzielnych obserwacji i poszukiwań poza terenem szkoły w zakresie indywidualnie formułowanych tematów geograficznych,
2) korzystania ze źródeł wiedzy geograficznej (w tym: z bibliotek pozaszkolnych i dokumentacji urzędów publicznych),
3) samodzielnego opracowywania wybranych tematów,
4) zapewnienia uczniom konsultacji z nauczycielami innych przedmiotów, ze względu na silne związki geografii z innymi naukami.
Treści nauczania
Wybór treści powinien być zgodny z zainteresowaniami i potrzebami uczniów biorących udział w zajęciach. Zaleca się uwzględnianie tematów z pięciu wielkich grup tematycznych:
1) przyrodnicze środowisko życia i działalności ludzi na Ziemi,
2) region, w którym żyje uczeń,
3) Polska, jej potencjał naturalny, gospodarczy, ludnościowy i kulturowy, historia gospodarcza, problemy współczesne,
4) Europa, jej potencjał naturalny, gospodarczy, ludnościowy i kulturowy, historia gospodarcza, problemy współczesne,
5) problemy globalne świata.
Osiągnięcia
1. Posługiwanie się wiedzą geograficzną w życiu codziennym w sytuacjach wykraczających poza system uczenia się szkolnego.
2. Umiejętność oceniania swojej wiedzy geograficznej i umiejętności z punktu widzenia własnych celów życiowych.
Cele edukacyjne
Celem nauczania biologii powinno być osiągnięcie przez ucznia:
1) rozumienia zależności istniejących w środowisku przyrodniczym,
2) świadomości zmienności świata ożywionego,
3) świadomości znaczenia zachowania różnorodności biologicznej oraz motywacji do przestrzegania zasad jej ochrony,
4) rozumienia jedności podstawowych procesów życiowych organizmów przy ich różnorodności,
5) rozumienia zależności człowieka od środowiska i wpływu człowieka na środowisko,
6) świadomości zagrożeń cywilizacyjnych,
7) rozumienia podstaw działania własnego organizmu,
8) rozumienia podstawowych zasad dziedziczenia,
9) postawy odpowiedzialności za zdrowie swoje oraz innych ludzi,
10) motywacji do przestrzegania ogólnych zasad higieny.
Zadania szkoły
1. Umożliwienie uczniom projektowania i prowadzenia obserwacji i doświadczeń biologicznych.
2. Umożliwienie uczniom poznania podstawowych procesów życiowych organizmów.
3. Rozwijanie odpowiedzialności ucznia za działania podejmowane w najbliższym środowisku.
4. Prowadzenie uczniów do zrozumienia podstaw funkcjonowania własnego organizmu.
Treści nauczania
1. Struktura organizmu:
1) komórki, ich budowa i pełnione funkcje,
2) komórki bakteryjne, znaczenie bakterii w przyrodzie i życiu człowieka, choroby bakteryjne,
3) wirusy bakterii roślin i zwierząt, choroby wirusowe człowieka,
4) tkanki i organy, ich budowa i pełnione funkcje (na wybranych przykładach).
2. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych:
1) odżywianie:
a) potrzeby pokarmowe i sposoby odżywiania się organizmów,
b) układ pokarmowy i przebieg procesów trawiennych u człowieka,
c) zasady racjonalnego odżywiania,
2) oddychanie i wymiana gazowa:
a) oddychanie tlenowe i beztlenowe,
b) wymiana gazowa u roślin i zwierząt,
c) układ oddechowy człowieka i jego schorzenia,
3) transport substancji i płyny ustrojowe:
a) transport substancji u roślin, płyny ustrojowe u zwierząt,
b) funkcje homeostatyczne i obronne u człowieka pełnione przez krew,
c) choroby układu krążenia,
4) wydalanie:
a) zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii i sposoby ich usuwania przez rośliny i zwierzęta,
b) układ wydalniczy u człowieka i jego schorzenia,
5) rozmnażanie i rozwój organizmów:
a) rozmnażanie bezpłciowe i płciowe,
b) wzrost i rozwój roślin i zwierząt,
c) biologia rozmnażania się i rozwój człowieka,
6) regulacja i koordynacja procesów życiowych:
a) regulacja hormonalna u roślin,
b) regulacja hormonalna u człowieka i jej zaburzenia,
c) budowa, funkcje i higiena układu nerwowego oraz wybranych narządów zmysłów człowieka.
3. Elementy cytologii i genetyki:
1) ultrastruktura komórki, organelle, błony biologiczne, cytoszkielet,
2) budowa DNA, kod genetyczny, synteza białek,
3) mutacje, czynniki mutagenne,
4) choroby dziedziczne,
5) zasady inżynierii genetycznej, zastosowania biotechnologii.
4. Elementy ewolucjonizmu:
1) pojęcie gatunku,
2) mutacje i ich konsekwencje, dobór naturalny,
3) zasady klasyfikacji naturalnej, drzewa filogenetyczne roślin i zwierząt,
4) ewolucja naczelnych.
5. Ekologia i ochrona środowiska przyrodniczego:
1) populacja i parametry ją charakteryzujące,
2) ekosystem, główne typy ekosystemów Ziemi, struktura troficzna ekosystemu, przepływ energii i krążenie materii w ekosystemie, sukcesja ekologiczna,
3) antropopresja, przyczyny i skutki zmniejszania różnorodności biologicznej,
4) chemiczne zanieczyszczenie powietrza, wody, gleby, nadmierne odwadnianie i erozja gleb, eutrofizacja wód,
5) zasoby odnawialne i nieodnawialne, racjonalna gospodarka zasobami,
6) zasada zrównoważonego rozwoju.
Osiągnięcia
1. Formułowanie hipotez. Analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doświadczeń wraz z oceną ich wiarygodności.
2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych.
3. Interpretowanie zależności między budową i funkcją układów i narządów w organizmach; postrzeganie funkcjonowania organizmu jako integralnej całości.
4. Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowaniem.
5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybranych ekosystemów.
6. Ocenianie zmian zachodzących w środowisku przyrodniczym w wyniku oddziaływania człowieka i ich wpływu na jakość życia oraz umiejętność odnajdywania środków zaradczych.
7. Analizowanie przyczyn zakłóceń stanu zdrowia człowieka, przewidywanie skutków własnych decyzji w tym zakresie; prowadzenie zdrowego trybu życia.
8. Formułowanie zasad zrównoważonego rozwoju i analiza własnych decyzji i zachowań w tym zakresie.
Elementem wyróżniającym fizykę od wielu innych nauk jest decydująca rola doświadczenia jako źródła inspiracji koncepcji teoretycznych i jednocześnie kryterium ich weryfikacji. W związku z tym w podstawie programowej pominięte zostały, w zasadzie, te zagadnienia, o których w warunkach szkolnych można mówić tylko deklaratywnie, bez odwołania się do doświadczenia uczniowskiego lub przynajmniej pokazu. Atrakcyjne zagadnienia współczesnej fizyki czy astrofizyki muszą być z konieczności nauczane w szkołach w sposób popularnonaukowy i dobór ich w programie pozostawiono inwencji twórców programów.
Cele edukacyjne
Za najważniejszy cel nauczania fizyki w ramach kształcenia ogólnego uznano wyrobienie u uczniów przekonania o istnieniu praw rządzących przebiegiem zjawisk w przyrodzie, w życiu codziennym i technice.
Zadania szkoły
1. Wyrobienie u uczniów przekonania o istnieniu praw rządzących przebiegiem zjawisk w przyrodzie, życiu codziennym i technice.
2. Kształcenie umiejętności obserwacji zjawisk fizycznych i ich opisu.
3. Kształcenie u uczniów postawy aktywnego współtwórcy informacji w oparciu o własne obserwacje, eksperymenty i przemyślenia.
4. Kształcenie umiejętności krytycznego korzystania ze źródeł gotowych informacji.
5. Kształcenie umiejętności ilościowego opisu zjawisk fizycznych.
Treści nauczania
1. Względność ruchu; składanie i rozkładanie ruchów.
2. Przyspieszenie w ruchu prostoliniowym; ruch prostoliniowy jednostajnie zmienny; wykresy prędkości i położenia jako funkcji czasu.
3. Zasady dynamiki; zasada zachowania pędu.
4. Ruch jednostajny po okręgu; przyspieszenie dośrodkowe i siła dośrodkowa.
5. Prawo ciążenia Newtona; pole grawitacyjne, przyspieszenie ziemskie; energia potencjalna; spadek swobodny.
6. Ruch w centralnym polu grawitacyjnym po orbitach kołowych; struktura Wszechświata.
7. Prawo Coulomba; pole elektrostatyczne; energia potencjalna; jądrowy model atomu.
8. Promieniowanie jądrowe; budowa jądra atomowego; bilans energii przy rozszczepieniu jądra; energetyka jądrowa.
9. Obwody prądu stałego; prawa Ohma i Kirchhoffa.
10. Indukcja magnetyczna; pole magnetyczne prądu elektrycznego; siła Lorentza i siła elektrodynamiczna; ruch cząstki naładowanej w jednorodnym polu magnetycznym.
11. Indukcja elektromagnetyczna; siła elektromotoryczna indukcji, prądnica; prąd przemienny; transformator.
12. Ciśnienie hydrostatyczne i atmosferyczne; prawa gazów doskonałych; mikroskopowy model gazu; temperatura bezwzględna.
13. Zmiany energii i praca w przemianach gazowych; zasada działania silników cieplnych.
14. Ruch drgający, przemiany energii; amplituda, okres, częstotliwość; tłumienie drgań; rezonans.
15. Fale mechaniczne; dźwięk; fale periodyczne, długość fali; prędkość fali; interferencja i dyfrakcja fal.
16. Światło jako fala; przegląd widma fal elektromagnetycznych.
Osiągnięcia
1. Umiejętność wyodrębniania, obserwacji, opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych.
2. Umiejętność posługiwania się ze zrozumieniem wybranymi pojęciami fizycznymi.
3. Umiejętność wykorzystania modeli do wyjaśniania zjawisk i procesów fizycznych.
4. Umiejętność planowania i wykonywania doświadczeń fizycznych i prostych obserwacji astronomicznych, zapisywania i analizowania ich wyników.
5. Umiejętność sporządzania i interpretacji wykresów.
6. Umiejętność korzystania z praw i zasad fizyki do wyjaśniania wybranych zjawisk zachodzących w przyrodzie.
7. Umiejętność wykorzystania wiedzy fizycznej do wyjaśniania zasad działania i bezpiecznego użytkowania wybranych urządzeń technicznych.
8. Umiejętność wskazania przykładów degradacji środowiska wynikającej z technicznej działalności człowieka oraz możliwych sposobów zapobiegania tej degradacji.
Utrwalanie i pogłębianie niektórych zagadnień z zakresu szkoły podstawowej, wybranych w zależności od potrzeb kierunku kształcenia zawodowego.
W nauczaniu chemii należy zwracać uwagę na bogactwo związków i przemian chemicznych w otoczeniu człowieka oraz związane z tym szansę i zagrożenia. Szczególnie należy zwracać uwagę na znaczenie i zagrożenie pierwiastkami promieniotwórczymi oraz ich związkami, a także na trujące substancje chemiczne w najbliższym otoczeniu człowieka.
Cele edukacyjne
1. Pogłębienie wiedzy o procesach chemicznych zachodzących w otaczającym świecie.
2. Zrozumienie znaczenia chemii w rozwoju cywilizacji.
3. Rozbudzenie zainteresowania naukami chemicznymi poprzez ukazanie ich osiągnięć i problemów.
Zadania szkoły
1. Rozwijanie myślenia prowadzącego do umiejętnego posługiwania się zdobytą wiedzą chemiczną.
2. Zapoznanie uczniów z praktyką laboratoryjną poprzez prowadzenie pokazów i wykonywanie doświadczeń.
3. Przygotowanie uczniów do prawidłowego korzystania z różnorodnych źródeł informacji.
Treści nauczania
1. Współczesny, uproszczony model budowy atomu; izotopy.
2. Współczesny układ okresowy; zależność pomiędzy budową atomów a właściwościami pierwiastków i ich położeniem w układzie okresowym.
3. Wiązania chemiczne: atomowe i jonowe.
4. Reakcje chemiczne - ich opis i zapis; typy reakcji chemicznych (synteza, analiza, wymiana); mol; ilościowa interpretacja przemiany chemicznej; szybkość przemiany chemicznej; reakcje endo- i egzoenergetyczne; stopień utlenienia, najprostsze reakcje utleniania i redukcji.
5. Roztwory, rozpuszczalność, stężenie roztworu.
6. Tlenki, zasady, kwasy, sole - nazewnictwo, właściwości i zastosowanie.
7. Dysocjacja elektrolityczna; wskaźniki kwasowo-zasadowe, skala pH; reakcje w roztworach wodnych - reakcje zobojętniania i reakcje strąceniowe; odczyn wodnych roztworów soli.
8. Węglowodory nasycone i nienasycone - nazewnictwo, izomeria, właściwości, reakcje charakterystyczne, zastosowania; benzen jako przedstawiciel węglowodorów aromatycznych.
9. Proste jednofunkcyjne pochodne węglowodorów: alkohole, aldehydy i ketony, kwasy karboksylowe i ich pochodne - nazewnictwo, otrzymywanie, właściwości, zastosowanie.
10. Najważniejsze dwufunkcyjne pochodne węglowodorów - występowanie, właściwości i zastosowanie; glicyna jako przedstawiciel aminokwasów; peptydy i białka; glukoza jako przykład cukrów prostych; sacharoza i skrobia jako przykłady cukrów złożonych.
Osiągnięcia
1. Określanie budowy atomu na podstawie położenia pierwiastków w układzie okresowym.
2. Znajomość właściwości najważniejszych pierwiastków i związków chemicznych.
3. Umiejętność zapisywania prostych reakcji chemicznych oraz opisywania efektów im towarzyszących.
4. Posługiwanie się podstawowym nazewnictwem związków chemicznych.
5. Wykonywanie prostych obliczeń stechiometrycznych z zastosowaniem pojęcia mola.
6. Znajomość podstawowych związków organicznych, ich zastosowania oraz biologicznego znaczenia.
Cele edukacyjne
1. Rozwijanie umiejętności zaplanowania i zrealizowania działań poprzez wykonywanie różnych prac technicznych.
2. Osiągnięcie przez uczniów podstawowego poziomu kultury technicznej dającej ogólne przygotowanie do korzystania ze współczesnych urządzeń powszechnego użytku.
Zadania szkoły
1. Organizowanie różnorodnej działalności technicznej uczniów.
2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu własnych uzdolnień i zainteresowań w celu świadomego wyboru dalszego kierunku kształcenia.
3. Uwrażliwienie uczniów na zagrożenia związane z niewłaściwym korzystaniem z urządzeń technicznych.
4. Zorganizowanie warunków do samodzielnej działalności technicznej uczniów.
Treści nauczania
1. Budowa i zasada działania prostych urządzeń technicznych powszechnego użytku (w zakresie odpowiadającym programom nauczania fizyki i innych przedmiotów).
2. Narzędzia i urządzenia techniczne w domu i pracowni szkolnej; zasady obsługi, regulacji i konserwacji.
3. Zasady bezpiecznego korzystania z energii elektrycznej; instalacje domowe; zabezpieczenia; typowe usterki; zagrożenia.
4. Popularne techniczne środki łączności; sposób używania.
5. Informacja techniczna; normy (przykłady); symbole stosowane na schematach, rysunkach poglądowych i dokumentacji technicznej; czytanie danych technicznych i rysunku technicznego; symbole i informacje umieszczane na urządzeniach powszechnego użytku (oznaczenia, tabliczki znamionowe, metki); oznaczenia ostrzegawcze: przeciwpożarowe, bhp.
6. Planowanie pracy indywidualnej i zespołowej, podział pracy, koordynacja działań, proste kalkulacje ekonomiczne.
7. Ochrona środowiska naturalnego przed szkodliwymi skutkami działalności technicznej - przykłady problemów i działań dotyczących środowiska lokalnego.
Osiągnięcia
1. Bezpieczne dla ucznia i prawidłowe pod względem technicznym posługiwanie się urządzeniami powszechnego użytku. Właściwe stosowanie wymiennych elementów znormalizowanych (np. bezpieczników elektrycznych).
2. Wykonywanie prostych prac wytwórczych i usługowych; bezpieczne i sprawne posługiwanie się narzędziami, przyrządami i urządzeniami, dobieranie ich do zadań, utrzymywanie w stanie sprawności.
3. Umiejętność oceny stanu technicznego niektórych urządzeń powszechnego użytku i instalacji domowych. Przeprowadzanie elementarnych regulacji, konserwacji i napraw dozwolonych dla użytkownika.
4. Posługiwanie się informacjami zawartymi w rysunkach technicznych, schematach elektrycznych oraz w instrukcjach obsługi i eksploatacji.
5. Sporządzanie opisów własnych prac technicznych z użyciem schematów i rysunków poglądowych.
Cele edukacyjne
Przygotowanie do korzystania w życiu osobistym i zawodowym z powszechnie stosowanych urządzeń informatycznych.
Zadania szkoły
1. Przygotowanie uczniów do posługiwania się techniką komputerową w prostych zastosowaniach praktycznych.
2. Pomoc uczniom w rozpoznaniu własnych uzdolnień i zainteresowań w celu świadomego wyboru dalszego kierunku kształcenia.
3. Uwrażliwienie uczniów na zagrożenia dla ich zdrowia i rozwoju związane z niewłaściwym korzystaniem z urządzeń i programów komputerowych.
4. Kształtowanie umiejętności analizowania zadań szkolnych i prostych problemów praktycznych oraz tworzenia algorytmów ich rozwiązywania.
Treści nauczania
1. Posługiwanie się sprzętem komputerowym i korzystanie z usług systemu operacyjnego:
1) podstawowe elementy komputera i ich funkcje,
2) zasady bezpiecznej pracy z komputerem,
3) informacja w komputerze: programy i dane; nośniki informacji,
4) komunikacja użytkownika z komputerem,
5) podstawowe usługi systemu operacyjnego,
6) ogólne wiadomości o sieciach komputerowych,
7) formy reprezentowania i przetwarzania informacji przez człowieka i komputer,
8) multimedialne źródła informacji,
9) podstawowe zasady pracy w sieciach komputerowych; typowe usługi z zakresu komunikacji między użytkownikami oraz dostępu do informacji i jej przesyłania,
10) zabezpieczanie informacji (kopie bezpieczeństwa, ochrona antywirusowa).
2. Stosowanie programów użytkowych do wykonywania zadań szkolnych:
1) kształtowanie układu dokumentu tekstowego z użyciem podstawowych form redakcyjnych; włączanie tabel i grafiki; przykłady stosowania zaawansowanych narzędzi, w tym korekcji pisowni, dzielenia wyrazów i korespondencji seryjnej,
2) wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego do rozwiązywania zadań z programu nauczania szkoły i z życia codziennego,
3) bazy danych: przykłady wyszukiwania informacji z użyciem operatorów logicznych; przykłady różnych form organizacji danych; zastosowania baz danych.
3. Algorytmy rozwiązywania zadań:
1) przykłady ścisłego formułowania zadań (zakres wartości danych, forma wyników),
2) rozwiązywanie umiarkowanie złożonych zadań szkolnych.
4. Symulacja procesów - przykłady odwzorowywania w komputerze przebiegów poznanych procesów fizycznych, m.in. ruchu ciał; eksperymentowanie z doborem parametrów.
5. Społeczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju informatyki:
1) pożytki i konsekwencje wynikające dla osób i społeczeństw z zastosowań informatyki,
2) zagrożenia wychowawcze: szkodliwe gry, deprawujące treści, uzależnienie; zagadnienia etyczne i prawne związane z ochroną własności intelektualnej i ochroną danych.
Osiągnięcia
1. Przygotowanie umiarkowanie złożonego dokumentu tekstowego.
2. Rozwiązywanie typowych zadań szkolnych; dobór programów komputerowych do zadań.
3. Korzystanie z różnych, także multimedialnych, źródeł informacji dostępnych za pomocą komputera.
Cele edukacyjne
1. Pobudzanie całościowo pojętego rozwoju uczniów, a w szczególności:
1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i świata,
2) rozwijanie ogólnej wrażliwości,
3) rozwijanie wrażliwości plastycznej,
4) rozwijanie umiejętności refleksyjnego patrzenia,
5) rozwijanie zainteresowań i zamiłowań plastycznych.
2. Wyposażenie uczniów w podstawowe umiejętności plastyczne.
3. Umożliwienie uczniom autoekspresji oraz rozumienia i akceptacji dla innych wypowiedzi twórczych.
Zadania szkoły
1. Stwarzanie sytuacji dających możliwość przeżyć wewnętrznych, doświadczenia tajemnicy, bezinteresownego działania, procesu twórczego - wysiłku i radości towarzyszących twórczej aktywności.
2. Umożliwienie uczniom kontaktu z dziełami sztuki.
Treści nauczania
1. Środki wyrazu plastycznego.
2. Działania plastyczne w różnych materiałach, technikach i formach.
3. Różnorodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna - język przestrzeni, koloru, ciała itd.).
4. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla danego regionu.
5. Kontakt z dziełami sztuki plastycznej - pomniki, galerie, muzea.
6. Krajobraz kulturowy.
7. Kształtowanie otoczenia i form użytkowych (racjonalność, funkcjonalność, estetyka).
Osiągnięcia
1. Posługiwanie się prostymi technikami plastycznymi.
2. Dbanie o estetykę własnego wyglądu oraz najbliższego otoczenia.
Cele edukacyjne
1. Pobudzanie całościowo pojętego rozwoju uczniów, a w szczególności:
1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i świata,
2) rozwijanie ogólnej wrażliwości,
3) rozwijanie muzykalności i wrażliwości muzycznej,
4) rozwijanie umiejętności refleksyjnego słuchania muzyki.
2. Kształtowanie zainteresowań i zamiłowań muzycznych.
3. Wyposażenie uczniów w podstawowe umiejętności muzyczne i elementarne wiadomości o muzyce.
4. Umożliwienie uczniom aktywnego uczestnictwa w kulturze muzycznej.
5. Rozbudzanie intelektualnej postawy wobec muzyki.
6. Rozszerzenie wiadomości o muzyce i rozwijanie umiejętności muzycznych.
Zadania szkoły
1. Stwarzanie sytuacji dających możliwość:
1) przeżycia radości z wykonywania i poznawania muzyki,
2) doświadczenia radości i wysiłku towarzyszących twórczej aktywności,
3) współdziałania w grupie,
4) sprzeciwu wobec zastanych schematów,
5) przeżycia różnorodnych doświadczeń muzycznych,
6) prezentacji umiejętności i osiągnięć.
2. Umożliwienie kontaktu z wielkimi dziełami muzycznymi.
3. Ukazanie różnorodności i bogactwa muzyki minionych epok i muzyki współczesnej.
4. Ukazanie różnych funkcji muzyki.
5. Uczenie wartościowania muzyki.
6. Uwzględnianie indywidualnych możliwości uczniów.
7. Otwarcie na muzyczne zainteresowania uczniów.
8. Stwarzanie sytuacji dających możliwość:
1) przeżycia radości z rozumienia muzyki,
2) samodzielnego zdobywania wiedzy o muzyce i poznawania literatury muzycznej.
9. Umożliwienie kontaktu z aktualnymi wydarzeniami muzycznymi.
Treści nauczania
1. Słuchanie muzyki.
2. Źródła wiedzy i informacji o muzyce.
3. Wiedza niezbędna do rozumienia muzyki.
4. Historyczny rozwój muzyki europejskiej.
5. Muzyka ludowa, muzyka artystyczna i muzyka popularna.
6. Muzyka w obrzędach, magii, religii.
7. Muzyka w filmie, w teatrze, w mediach.
8. Komunikacja pozawerbalna - muzyka jako język.
9. Śpiew, muzykowanie na instrumentach, działania muzyczno-ruchowe, tworzenie struktur dźwiękowych.1
Osiągnięcia
1. Słuchanie muzyki i rozpoznawanie wybranych utworów.
2. Formułowanie własnych sądów i prowadzenie rozmów o muzyce.
3. Podstawowe wiadomości z zakresu historii muzyki.
4. Aktywność muzyczna indywidualna lub w grupie - śpiew, ruch przy muzyce, gra na instrumentach, tworzenie struktur dźwiękowych.1
______
1 Nieobowiązkowo przy jednej godzinie lekcyjnej w tygodniu.
Cele edukacyjne
1. Nauczanie przysposobienia obronnego powinno służyć przygotowaniu uczniów do indywidualnego ratownictwa przedmedycznego w nagłych stanach zagrożenia życia i wypadkach, samopomocy, udzielania poszkodowanym niezbędnej i możliwej w danych warunkach pomocy, ukształtowaniu postaw ochrony życia i zdrowia własnego oraz innych osób, gotowości udzielania pomocy współobywatelom.
2. Treści nauczania przedmiotu "przysposobienie obronne" muszą być wolne od wszelkich form propagandy wojennej.
Zadania szkoły
1. Przygotowanie młodzieży do racjonalnych zachowań w obliczu zagrożeń cywilizacyjnych i militarnych, uczestniczenia w przedsięwzięciach obronnych realizowanych przez organy administracji państwowej, samorządu terytorialnego i organizacje społeczne.
2. Prowadzenie zajęć w małych grupach umożliwiających praktyczne ćwiczenie pożądanych umiejętności. W nauczaniu przedmiotu należy uwzględnić specyfikę miejsca, rejonu zamieszkania.
Treści nauczania
1. Zagrożenia ludności czasu pokoju i okresu wojny:
1) zagrożenia w czasie pokoju i zasady postępowania w przypadku ich wystąpienia,
2) zagrożenia czasu wojny i zasady postępowania w przypadku ich wystąpienia,
3) regionalne zagrożenia ekologiczne.
2. Podstawowe zadania obrony cywilnej w systemie obronnym Rzeczypospolitej Polskiej:
1) obowiązki obywateli w zakresie obronności kraju,
2) ogólne wiadomości o ochronie ludności,
3) cel, zadania i organizacja obrony cywilnej.
3. Wybrane zagadnienia międzynarodowego prawa humanitarnego:
1) ochrona rannych i chorych,
2) ochrona ludności cywilnej podczas wojny,
3) ochrona ofiar konfliktów zbrojnych niemających charakteru międzynarodowego,
4) ochrona dóbr kultury,
5) międzynarodowa pomoc humanitarna.
4. Ochrona ludności w ramach powszechnej samoobrony:
1) indywidualne i zbiorowe środki ochrony przed skażeniami,
2) przeznaczenie oraz wykorzystanie przyrządów rozpoznania skażeń promieniotwórczych i chemicznych,
3) ochrona żywności, wody, pasz i zwierząt gospodarskich przed skażeniami i zakażeniami,
4) prowadzenie zabiegów sanitarnych i specjalnych,
5) udzielanie pomocy poszkodowanym,
6) sposoby alarmowania ludności,
7) zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów,
8) posługiwanie się środkami do zwalczania pożarów,
9) ratowanie ludzi i dóbr z rejonu pożaru,
10) ochrona ludności przed katastrofalnymi zatopieniami i powodziami.
5. Ratownictwo i pomoc medyczna:
1) rozpoznanie stanów zagrożenia życia i zdrowia,
2) postępowanie w stanach zagrożenia życia i zdrowia,
3) resuscytacja krążeniowo-oddechowa,
4) udzielanie pierwszej pomocy poszkodowanym,
5) posługiwanie się apteczką pierwszej pomocy i środkami podręcznymi,
6) sposoby ewakuacji poszkodowanych,
7) ratownictwo w wypadkach komunikacyjnych: bezpieczeństwo ofiar i udzielających pomocy, organizowanie pomocy, doraźne zabezpieczenie pojazdów przed zapaleniem, ewakuowanie ofiar wypadków z pojazdów,
8) alarmowanie o zagrożeniu i wzywanie pomocy zawodowej,
9) opieka nad poszkodowanymi.
6. Terenoznawstwo:
1) orientacja w terenie,
2) czytanie map i planów,
3) określanie miejsca zdarzenia.
Osiągnięcia
W wyniku realizacji treści nauczania uczeń powinien posiąść podstawowe wiadomości ogólne na temat:
1) zagrożeń dla zdrowia i życia ludzkiego, jakie niosą ze sobą wypadki, katastrofy, awarie oraz środki masowego rażenia,
2) psychologicznych i społecznych problemów w sytuacji zagrożeń, klęsk, katastrof, groźnych awarii i wojny,
3) zasad prowadzenia akcji ratunkowej w przypadkach nagłych stanów zagrożenia życia i wypadków,
4) zagrożeń okresu pokoju i wojny,
5) form spełniania powinności obywatelskiej na rzecz obronności państwa,
6) zasad i sposobów powszechnej samoobrony ludności,
7) międzynarodowych uregulowań prawnych dotyczących ochrony ludności i dóbr kultury w czasie pokoju i wojny
oraz umiejętności:
1) rozpoznawania bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia ludzkiego,
2) ratownictwa w nagłych stanach zagrożenia życia i wypadkach,
3) samopomocy i udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej poszkodowanym,
4) posługiwania się improwizowanymi i etatowymi środkami, sprzętem ratowniczym oraz środkami zastępczymi,
5) posługiwania się podręcznymi środkami przeciwpożarowymi,
6) organizowania pomocy,
7) alarmowania o zagrożeniu i wzywania pomocy zawodowej,
8) zachowania się podczas ewakuacji z terenu zagrożonego,
9) posługiwania się wybranymi przyrządami rozpoznania skażeń,
10) posługiwania się środkami ochrony przed skażeniami.
Cele edukacyjne
1. Kształtowanie u uczniów postawy dbałości o własny rozwój fizyczny, sprawność i odporność organizmu oraz higienę ciała.
2. Rozbudzanie u uczniów potrzeby aktywności fizycznej - zabawy i wypoczynku, jako elementu zdrowego stylu życia, a równocześnie praktycznego wyrazu świadomej troski o własny rozwój i zdrowie; kształtowanie pozytywnych nawyków w tej dziedzinie.
3. Kształcenie charakteru i wzmacnianie psychiki uczniów poprzez ćwiczenia fizyczne oraz indywidualny i zespołowy udział uczniów w sportowej rywalizacji w formach odpowiednich do ich płci, wieku, a także umiejętności i możliwości fizycznych.
4. Ogólne usprawnienie ruchowe uczniów, wzmacnianie ich odporności i tężyzny fizycznej.
5. Zapobieganie powstawaniu oraz korygowanie wad postawy.
Zadania szkoły
1. Umożliwienie wszystkim uczniom przeżycia radości, jaką dają dobrze dobrane i przeprowadzone zajęcia ruchowe.
2. Tworzenie okoliczności umożliwiających uczniom przeżycie satysfakcji z przezwyciężania własnej słabości oraz osiągania coraz większej sprawności fizycznej.
3. Ukazywanie uczniom etycznego wymiaru wspólnych zabaw i gier ruchowych, w szczególności czuwanie nad przestrzeganiem przez uczniów zasady "czystej gry" w rywalizacji sportowej.
4. Tworzenie warunków sprzyjających spontanicznemu organizowaniu przez uczniów gier i zabaw ruchowych.
Treści nauczania
1. Odpowiednie do zainteresowań uczniów gry, zabawy i zajęcia ruchowe na świeżym powietrzu i w pomieszczeniach.
2. Dostosowanie do płci, wieku, umiejętności i możliwości fizycznych, a także do warunków, w jakich odbywają się zajęcia - ćwiczeń fizycznych, w tym ćwiczeń kształtujących prawidłową postawę ciała.
3. Uprawianie na szkolnym poziomie różnych, odpowiednio do lokalnych warunków i możliwości, dyscyplin sportowych, w tym gier zespołowych.
Osiągnięcia
1. Nabycie umiejętności przegrywania i wygrywania.
2. Uzyskanie dobrej kondycji fizycznej.
3. Nabycie umiejętności ruchowych oraz wiadomości umożliwiających korzystanie z różnych form wypoczynku w ruchu.
4. Wykształcenie elementarnych nawyków higienicznych, w szczególności związanych z uprawianiem ćwiczeń fizycznych.
Cele edukacyjne
1. Przygotowanie do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu gospodarczym.
2. Kształcenie postawy rzetelnej pracy i przedsiębiorczości.
3. Kształtowanie umiejętności pracy w zespole i skutecznego komunikowania się.
4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.
5. Znajomość roli państwa i prawa w gospodarce rynkowej.
6. Poznanie zasad funkcjonowania gospodarki europejskiej i światowej jako przestrzeni dostępnej dla polskich przedsiębiorców.
Zadania szkoły
1. Zapewnienie możliwości uzyskania przez ucznia wiedzy, umiejętności i kształtowania postaw moralnych, warunkujących uczestnictwo w życiu gospodarczym i rozwój przedsiębiorczości.
2. Pomoc w rozwijaniu przez ucznia umiejętności samokształcenia i samodoskonalenia oraz indywidualnych zainteresowań.
3. Tworzenie sprzyjającej atmosfery dla współpracy szkoły z przedstawicielami życia gospodarczego w regionie.
Treści nauczania
1. Postawa przedsiębiorczości. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertywność, inicjatywność, odpowiedzialność itp. Zysk i ryzyko.
2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespołowej. Kierowanie i podejmowanie decyzji.
3. Motywy aktywności zawodowej i gospodarczej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyznaczania sobie celów i zadań.
4. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej.
5. Funkcjonowanie giełd w gospodarce.
6. Gospodarstwa domowe - dochody i wydatki, ochrona praw konsumentów, inwestowanie własnych pieniędzy.
7. System zabezpieczenia emerytalnego. Ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczenia majątkowe.
8. Przedsiębiorstwo w gospodarce - formy prawno-organizacyjne.
9. Stowarzyszenia, fundacje, inne organizacje.
10. Rola państwa w gospodarce rynkowej. Podstawowe funkcje ekonomiczne państwa.
11. Wzrost gospodarczy i jego mierniki.
12. Polityka fiskalna i monetarna Polski. Inflacja.
13. Pieniądz i banki - bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe usługi finansowe.
14. Rynek pracy i bezrobocie.
15. Budżet państwa, budżety samorządowe - funkcje, źródła wpływów, kierunki wydatków.
16. Współpraca gospodarcza Polski z zagranicą. Integracja z Unią Europejską.
Osiągnięcia
1. Dokonanie trafnej i uzasadnionej samooceny oraz umiejętność autoprezentacji.
2. Umiejętność stosowania podstawowych zasad pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.
3. Planowanie budżetu domowego.
4. Rozróżnianie form inwestowania.
5. Umiejętność obliczania opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego w kontekście wydatków i przychodów, zysku i ryzyka.
6. Identyfikowanie podstawowych form własności oraz form organizacyjno-prawnych przedsiębiorstw.
7. Identyfikowanie podstawowych mierników wzrostu gospodarczego (PKB, PNB - nominalny i realny oraz w przeliczeniu na jednego mieszkańca).
8. Interpretacja podstawowych wskaźników inflacji.
9. Ukazywanie wpływu polityki fiskalnej i monetarnej na życie gospodarcze kraju.
10. Wskazywanie korzyści i zagrożeń wynikających ze współpracy międzynarodowej.
Cele edukacyjne
1. Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowieka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.
2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartości i dokonywania właściwej ich hierarchizacji.
3. Ukazywanie odpowiedzialności każdego człowieka za siebie i innych oraz za dokonywane wybory moralne.
Zadania szkoły
1. Uświadamianie ważnych problemów moralnych i sposobów ich rozwiązywania.
2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwoju osobistego człowieka, kształtowania się relacji pomiędzy ludźmi oraz życia społecznego, gospodarczego i politycznego.
3. Kształtowanie więzi z własną rodziną, tradycją, kulturą oraz krajem, umożliwiających rzeczywiste otwieranie się na różnorodność kultur w otaczającym świecie.
4. Umożliwienie rozwijania umiejętności prezentacji własnego stanowiska, dialogu z innymi i demokratycznego współdecydowania.
Treści nauczania
1. Człowiek jako osoba; natura i godność człowieka.
2. Rola i znaczenie sumienia w ocenie moralnej i dla wewnętrznego rozwoju człowieka.
3. Samowychowanie jako droga rozwoju.
4. Główne problemy współczesnej etyki.
5. Człowiek wobec wartości; człowiek wobec cierpienia i śmierci.
6. Moralność a religia, wiedza i polityka.
7. Wskazania moralne w religii chrześcijańskiej.
8. Wskazania moralne w innych religiach świata.
9. Moralne aspekty stosunku człowieka do świata przyrody.
10. Praca i jej wartość dla człowieka, znaczenie etyki zawodowej.
Osiągnięcia
1. Umiejętność dokonywania wyboru wartości i tworzenia ich hierarchii.
2. Umiejętność rozstrzygania wątpliwości i problemów moralnych zgodnie z przyjętą hierarchią wartości i zasadą dobra wspólnego.
3. Umiejętność respektowania zasad harmonijnego współistnienia i współdziałania ze środowiskiem społecznym i przyrodniczym.
______
2 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odrębnymi przepisami.
Cele edukacyjne
1. Wdrażanie do logicznego i krytycznego myślenia.
2. Kształcenie umiejętności uczestnictwa w dialogu, w tym prezentacji własnego stanowiska i jego obrony.
3. Uświadomienie specyfiki zagadnień filozoficznych, ich genezy, rozwoju i roli w kulturze.
4. Rozwijanie w uczniach samowiedzy poprzez uświadamianie zagadnień egzystencjalnie i moralnie doniosłych.
Zadania szkoły
Uwrażliwianie na głębię znaczeniową słowa, poprawność formułowania zdań i jasność wypowiedzi.
Treści nauczania
1. Różne sposoby pojmowania filozofii (główne koncepcje filozofii, np.: klasyczna, pozytywistyczna, lingwistyczna).
2. Elementy logiki ogólnej i retoryki (myśl a język; umiejętność stawiania pytań, definiowania, klasyfikacji i argumentacji; dyskusja).
3. Elementy teorii poznania (źródła, granice poznania; prawdziwość poznania i jej kryteria).
4. Filozofia a inne dziedziny kultury (filozofia a nauka; filozofia a religia; filozofia a sztuka; filozofia a światopogląd; filozofia a ideologia).
5. Elementy antropologii filozoficznej (główne koncepcje człowieka; naturalne i kulturowe środowisko człowieka; człowiek w relacji z drugim człowiekiem i ze wspólnotami; człowiek wobec wartości; główne kierunki i szkoły etyczne; obyczaj, moralność, prawo).
Osiągnięcia
Umiejętność uczestniczenia w dyskusji, w tym:
1) umiejętność prezentowania własnego stanowiska,
2) umiejętność stawiania pytań i odpowiadania na pytania,
3) umiejętność argumentowania.
Seksualność nie jest wartością autonomiczną i wyizolowaną; wiąże się z całą strukturą osobowości, z systemem wartości człowieka, strukturą potrzeb, obrazem własnego "ja", z normami moralnymi i religijnymi, relacjami interpersonalnymi, rolami małżeńskimi, rodzicielskimi i społecznymi. Szkoła jest zobowiązana respektować ten fakt i podawać wiedzę o ludzkiej płciowości w tak rozumianym kontekście całej rzeczywistości człowieka.
Cele edukacyjne
1. Rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów związanych z trudnościami okresu dojrzewania i dorastania.
2. Przybliżenie zagadnień związanych z przyjaźnią, miłością, seksualnością i prokreacją człowieka.
3. Uzyskanie przez uczniów lepszego rozumienia siebie i najbliższego otoczenia.
4. Kształtowanie postaw prorodzinnych, prozdrowotnych i prospołecznych.
Zadania szkoły
1. Wspieranie wychowawczej roli rodziny. Integrowanie działań szkoły i rodziców.
2. Pomoc w kształtowaniu pozytywnego stosunku do płciowości. Odniesienie płciowości do wartości nadrzędnych, takich jak: poszanowanie życia, miłość, małżeństwo, rodzina oraz przyjaźń, akceptacja i szacunek w relacjach międzyosobowych.
3. Pomoc w kształtowaniu dojrzałości psychoseksualnej, która wiąże się z podejmowaniem dojrzałych decyzji, właściwym przygotowaniem do przyszłych ról małżeńskich i rodzinnych.
4. Uświadomienie roli rodziny w życiu człowieka, promowanie trwałych związków małżeńskich, opartych na miłości, wierności, uczciwości i współpracy.
5. Przekazywanie rzetelnej wiedzy na temat zmian biologicznych, psychicznych i społecznych na różnych etapach rozwoju człowieka, dostosowanej do różnych potrzeb i poziomu rozwoju ucznia.
Treści nauczania
1. Rozwój człowieka w kolejnych fazach życia ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju psychoseksualnego.
2. Dojrzewanie: rozumienie i akceptacja kryteriów dojrzałości biologicznej, psychicznej i społecznej. Trudności, problemy okresu dojrzewania i sposoby radzenia sobie z nimi.
3. Wartości związane z płciowością człowieka: męskość, kobiecość, miłość, małżeństwo, rodzina, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialności w przeżywaniu własnej płciowości i budowaniu trwałych więzi.
4. Istota seksualności człowieka. Aspekty seksualności: biologiczny, emocjonalny, duchowy. Integracja seksualna. Budowanie więzi (miłości) i prokreacja jako cele płciowości.
5. Różnice w przeżywaniu miłości między chłopcem i dziewczyną. Komplementarność płci - wzajemne dopełnianie się płci w dziedzinie fizycznej, psychicznej, duchowej i społecznej. Rozumienie, akceptacja i szacunek dla osób płci odmiennej. Potrzeba pełnej akceptacji własnej seksualności.
6. Zakłócenia i trudności w osiąganiu tożsamości płciowej. Lęki homoseksualne a rzeczywiste skłonności homoseksualne; przyczyny. Możliwości pomocy w pokonywaniu trudności związanych z tożsamością płciową.
7. Inicjacja seksualna i jej uwarunkowania. Następstwa przedwczesnej inicjacji seksualnej. Argumenty biomedyczne, psychologiczne i moralne za inicjacją w małżeństwie. Współżycie seksualne źródłem trwałych zobowiązań moralnych i psychicznych.
8. Niebezpieczeństwa związane z niedojrzałym działaniem seksualnym: nieprawidłowy rozwój psychoseksualny, zranienia emocjonalne, uzależnienia seksualne, przedwczesne rodzicielstwo.
9. Choroby przenoszone drogą płciową i AIDS. Profilaktyka.
10. Istota miłości. Etapy rozwoju miłości: zakochanie, miłość młodzieńcza, miłość dojrzała. Kryteria dojrzałej miłości. Rodzaje miłości. Miłość jako proces dynamiczny.
11. Zaburzenia w rozwoju miłości: niedojrzałość, egoizm, brak zrozumienia istoty miłości, brak odpowiedzialności, zazdrość, nieumiejętność okazywania uczuć.
12. Biologia prokreacji; psychofizjologia procesów rozrodczych. Cykl owulacyjny i nauka obserwacji cyklu jako wprowadzenie do naturalnego planowania rodziny.
13. Metody naturalnego planowania rodziny i ich skuteczność. Aspekt ekologiczny, psychologiczny i etyczny stosowania naturalnego planowania rodziny. Prezentacja wybranej metody: metody owulacyjnej Billingsa, termicznej, objawowo-termicznej.
14. Metody i środki antykoncepcyjne i wczesnoporonne: różnice w działaniu, skuteczność, skutki uboczne; aspekt zdrowotny, psychologiczny i moralny ich stosowania.
15. Świadomość własnej płodności i akceptacja płodności drugiej osoby oraz wspólna odpowiedzialność za płodność jako jeden z warunków prawidłowej więzi małżeńskiej.
16. Ojcostwo i macierzyństwo jako dopełnienie więzi małżeńskiej. Adopcja.
17. Nieplanowane poczęcie dziecka; sposoby szukania pomocy w sytuacjach trudnych.
18. Aborcja - zagrożenie dla zdrowia fizycznego i psychicznego, wymiar medyczny, psychiczny i moralny.
19. Wiedza na temat przebiegu i higieny ciąży, rozwoju prenatalnego dziecka, porodu i naturalnego karmienia.
20. Rola więzi matki z dzieckiem w pierwszym okresie życia dziecka. Dialog od poczęcia. Rola ojca w czasie oczekiwania na dziecko, w okresie porodu i w opiece nad noworodkiem.
21. Wartość małżeństwa. Wybór współmałżonka: kryteria, trudności. Życie małżeńskie i rodzinne a doświadczanie ludzkiego szczęścia.
22. Uwarunkowania rozwoju więzi małżeńskiej; dialog i komunikacja w małżeństwie, wierność i zaufanie.
23. Konflikty w rodzinie. Przyczyny. Zasady konstruktywnego rozwiązywania konfliktów (mediacja, negocjacje).
24. Zagrożenia społeczne i cywilizacyjne, jakim podlega współczesna rodzina: m.in. agresja, przemoc, alkoholizm, rozwód, separacja.
25. Zaburzenia w sferze seksualnej. Przemoc i przestępstwa seksualne; możliwości zapobiegania, sposoby obrony. Informacja o środkach pomocy psychologicznej i medycznej.
26. Wychowanie dzieci w rodzinie; miłość macierzyńska i ojcowska; znaczenie prawidłowych postaw rodzicielskich dla rozwoju dziecka.
27. Prawodawstwo dotyczące rodziny.
Osiągnięcia
1. Umiejętność dojrzałego funkcjonowania w życiu rodzinnym.
2. Uczeń staje się świadomym kreatorem własnej osobowości.
3. Znajomość podstawowych praw rządzących ludzką płodnością.
4. Umiejętność podejmowania odpowiedzialnych decyzji dotyczących małżeństwa i rodziny.
______
3 Sposób nauczania szkolnego i zakres treści zajęć edukacyjnych "wychowanie do życia w rodzinie" określa rozporządzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040 oraz z 1999 r. Nr 5, poz. 32).
