Inne formy wychowania przedszkolnego
2008-07-10

Monika Tutka

Fragment komentarza zamieszczonego w całości w publikacji Prawo Oświatowe

Wychowanie przedszkolne ma na celu wspomaganie indywidualnego rozwoju dziecka w początkowych latach jego życia, kształtowanie jego umiejętności intelektualnych i społecznych, a przede wszystkim wspomaganie rodziny w wychowywaniu dziecka i przygotowaniu go do nauki w szkole. Do niedawna wychowanie przedszkole mogło być realizowane tylko w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej. Od dnia 1 stycznia 2008 r. wychowanie przedszkolne może być prowadzone również w innych formach. Możliwość prowadzenia edukacji przedszkolnej w innych niż przedszkole czy oddział przedszkolny, formach wychowania przedszkolnego reguluje ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2008 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania (Dz. U. Nr 7, poz. 38), zmienione ostatnio rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 czerwca 2008 r.

Formy realizacji wychowania przedszkolnego

Wychowanie przedszkolne, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, jest skierowane do dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Obecnie, wychowanie przedszkolne może być realizowane w:
1) przedszkolu;
2) oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej;
3) innych formach wychowania przedszkolnego.

Podstawowymi formami realizacji wychowania przedszkolnego są: przedszkole oraz oddział przedszkolny w szkole podstawowej. Natomiast inne formy wychowania przedszkolnego są formami uzupełniającymi sieć publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych i mogą być tworzone tylko w przypadkach gdy jest to uzasadnione warunkami demograficznymi i geograficznymi (np. w pobliżu nie ma przedszkola). Inne formy wychowania przedszkolnego organizuje się dla dzieci w miejscu możliwie najbliższym ich miejscu zamieszkania.

Zgodnie z § 1 ust. 1 wymienionego na wstępie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2008 r., wychowanie przedszkolne może być prowadzone w następujących, innych niż przedszkola i oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, formach wychowania przedszkolnego:
1) zespołach wychowania przedszkolnego;
2) punktach przedszkolnych.

Obie wymienione wyżej formy różnią się przede wszystkim częstotliwością prowadzonych w nich zajęć wychowania przedszkolnego. W zespole wychowania przedszkolnego zajęcia są prowadzone tylko w niektóre dni tygodnia. Dni te ustala organ prowadzący. W punkcie przedszkolnym natomiast zajęcia są prowadzone przez cały rok szkolny, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący.

Dzienny wymiar godzin zajęć wychowania przedszkolnego prowadzonych w zespole wychowania przedszkolnego i w punkcie przedszkolnym ustala organ prowadzący, mając na względzie fakt, że minimalny dzienny wymiar godzin zajęć, w czasie których jest realizowana podstawa programowa wychowania przedszkolnego lub wybrane części tej podstawy powinien wynosić 3 godziny. Natomiast minimalny tygodniowy wymiar godzin tych zajęć powinien wynosić 12 godzin.

Zarówno w zespole wychowania przedszkolnego, jak i w punkcie przedszkolnym, istnieje obowiązek realizowania podstawy programowej wychowania przedszkolnego, określonej w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. Nr 51, poz. 458, z późn. zm.). Trzeba przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, nauczanie i wychowanie w zespole lub w punkcie może odbywać się w zakresie całej podstawy programowej wychowania przedszkolnego, bądź w zakresie wybranej części tej podstawy.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, nauczanie i wychowanie w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego lub w zakresie wybranej części tej podstawy w publicznym zespole wychowania przedszkolnego lub punkcie przedszkolnym jest bezpłatne. Zajęcia w zespołach oraz w punktach prowadzą nauczyciele posiadający kwalifikacje wymagane od nauczycieli przedszkoli, zatrudniani w przedszkolach lub szkołach podstawowych prowadzonych przez właściwą gminę (art. 14a ust. 6 ustawy o systemie oświaty). Kwalifikacje te określa § 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288, z późn. zm.). Nauczyciel prowadzący zajęcia w zespole lub punkcie ma obowiązek realizować program wychowania przedszkolnego, stanowiący opis sposobu realizacji zadań ustalonych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego lub wybranych częściach tej podstawy.

Publiczna forma wychowania przedszkolnego przeprowadza rekrutację dzieci w oparciu o zasadę powszechnej dostępności (art. 6 ust. 2 ustawy o systemie oświaty). Do zespołu wychowania przedszkolnego oraz punktu przedszkolnego mogą być przyjmowane dzieci w wieku od 3 do 5 lat (art. 14a ust. 5 ustawy o systemie oświaty). Warunki przyjmowania dzieci na zajęcia w zespole oraz w punkcie ustala organ prowadzący. Należy zauważyć, iż do zespołu i punktu nie przyjmuje się dzieci 6-letnich, które obowiązane są odbyć roczne przygotowanie przedszkolne. Roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne może odbywać się tylko w przedszkolu lub w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej.

Warunki tworzenia zespołów wychowania przedszkolnego i punktów przedszkolnych

Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2008 r., zajęcia w zespole wychowania przedszkolnego lub w punkcie przedszkolnym mogą być prowadzone w grupach liczących od 3 do 25 dzieci. Liczba dzieci w grupie jest uzależniona przede wszystkim od posiadanych warunków lokalowych oraz od tego, ilu rodziców w okolicy jest zainteresowanych wychowaniem przedszkolnym dzieci. Utworzenie zespołu lub punktu możliwe jest tylko po spełnieniu określonych warunków. W wyniku czerwcowej nowelizacji ww. rozporządzenia, określono warunki, jakie powinien spełniać lokal, w którym mają być prowadzone zajęcia wychowania przedszkolnego w ramach zespołu lub punktu. W świetle nowego brzmienia § 4 rozporządzenia, warunkiem utworzenia zespołu lub punktu jest:
- uzyskanie przez organ prowadzący pozytywnych opinii państwowego powiatowego inspektora sanitarnego oraz komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej o zapewnieniu w lokalu, w którym mają być prowadzone zajęcia, bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu dzieci;
- wyposażenie lokalu w sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego lub wybranych części tej podstawy.

Ponadto lokal, w którym mają być prowadzone zajęcia wychowania przedszkolnego, musi znajdować się w budynku lub jego części spełniających wymagania określone w przepisach techniczno-budowlanych oraz przepisach o ochronie przeciwpożarowej dla kategorii zagrożenia ludzi ZL II lub wskazane w ekspertyzie technicznej rzeczoznawcy budowlanego oraz do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, opracowanej w trybie określonym w tych przepisach.

Dopuszcza się prowadzenie zajęć w innym budynku lub jego części, jeżeli zostaną spełnione następujące warunki:
1) lokal będzie przeznaczony tylko dla jednej grupy dzieci i znajduje się na parterze budynku wykonanego z elementów co najmniej nierozprzestrzeniających ognia;
2) lokal posiada co najmniej dwa wyjścia na zewnątrz, przy czym jednym z nich są drzwi lub okno umożliwiające bezpośrednie wyjście na przestrzeń otwartą;
3) lokal został wyposażony w:
a) co najmniej trudnozapalne wykładziny podłogowe i inne stałe elementy wyposażenia wnętrz,
b) gaśnicę proszkową ABC o pojemności co najmniej 4 kg.

Z kolei sam lokal, w którym mają być prowadzone zajęcia wychowania przedszkolnego, musi spełniać następujące warunki:
1) powierzchnia pomieszczenia przeznaczonego do zbiorowego pobytu od 3 do 5 dzieci musi wynosić co najmniej 16 m2; w przypadku liczby dzieci większej niż 5, powierzchnia ulega odpowiedniemu zwiększeniu na każde kolejne dziecko, z tym, że:
a) powierzchnia przypadająca na każde kolejne dziecko powinna wynosić co najmniej 2 m2, jeżeli pobyt dziecka nie przekracza 5 godzin dziennie,
b) powierzchnia przypadająca na każde kolejne dziecko powinna wynosić co najmniej 2,5 m2, jeżeli pobyt dziecka przekracza 5 godzin dziennie lub jest zapewniane leżakowanie;
2) wysokość pomieszczeń przeznaczonych do pobytu dzieci wynosi co najmniej 2,5 m;
3) jest zapewnione utrzymanie czystości i porządku w lokalu, pomieszczenia są utrzymywane w odpowiednim stanie, są przeprowadzane ich okresowe remonty i konserwacje;
4) podłoga oraz ściany pomieszczeń higieniczno-sanitarnych są wykonane tak, aby było możliwe łatwe utrzymanie czystości w tych pomieszczeniach; ściany pomieszczeń do wysokości co najmniej 2m powinny być pokryte materiałami zmywalnymi, nienasiąkliwymi i odpornymi na działanie wilgoci oraz materiałami nietoksycznymi i odpornymi na działanie środków dezynfekcyjnych;
5) w pomieszczeniach przeznaczonych do zbiorowego pobytu dzieci, na grzejnikach centralnego ogrzewania są umieszczone osłony ochraniające przed bezpośrednim kontaktem z elementem grzejnym;
6) w pomieszczeniach jest zapewniona temperatura co najmniej 20°C;
7) jest zapewniony dostęp do miski ustępowej oraz urządzeń sanitarnych z ciepłą bieżącą wodą, takich jak: umywalka, brodzik z natryskiem lub inne urządzenie do utrzymania higieny osobistej dzieci, z tym, że:
a) jest zapewniona 1 miska ustępowa i 1 umywalka na nie więcej niż 15 dzieci,
b) w urządzeniach sanitarnych jest zapewniona centralna regulacja mieszania ciepłej wody,
c) dopuszcza się możliwość korzystania przez personel z urządzeń sanitarnych przewidzianych dla dzieci,
d) temperatura ciepłej wody doprowadzonej do urządzeń sanitarnych powinna wynosić od 35 do 40°C;
8) jest zapewnione miejsce do przechowywania sprzętu i środków utrzymania czystości, zabezpieczone przed dostępem dzieci;
9) jest zapewnione miejsce do przechowywania odzieży wierzchniej (np. wieszaki, szafki);
10) jest zapewniona możliwość leżakowania, jeżeli czas pobytu dziecka przekracza 5 godzin dziennie;
11) pościel i leżaki są wyraźnie oznakowane w sposób umożliwiający identyfikację dziecka, które z nich korzysta, oraz odpowiednio przechowywane;
12) meble są dostosowane do wymagań ergonomii;
13) wyposażenie posiada atesty lub certyfikaty;
14) zabawki spełniają wymagania bezpieczeństwa i higieny oraz posiadają oznakowanie CE;
15) jest zapewniona możliwość otwierania w pomieszczeniu co najmniej 50% powierzchni okien przy stosowaniu wentylacji grawitacyjnej;
16) w pomieszczeniach jest zapewnione oświetlenie o parametrach zgodnych z Polską Normą;
17) apteczki w lokalu są wyposażone w podstawowe środki opatrunkowe.

W wyniku czerwcowej nowelizacji rozporządzenia wprowadzono również przepis nakładający na nauczycieli prowadzących zajęcia w zespole wychowania przedszkolnego lub punkcie przedszkolnym oraz na inne osoby wykonujące pracę w zespole lub punkcie obowiązek posiadania orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tych prac oraz książeczki badań dla celów sanitarno-epidemiologicznych. Powyższy obowiązek nałożono również na inne osoby uczestniczące w zajęciach prowadzonych w ramach zespołu lub punktu (rodziców i innych pełnoletnich członków rodziny).

W zespole wychowania przedszkolnego i w punkcie przedszkolnym, podobnie jak w przedszkolu, zadania wychowawcze i edukacyjne realizowane są we współpracy z rodzicami dzieci. Zgodnie z § 5 ww. rozporządzenia, rodzice lub inni pełnoletni członkowie rodzin upoważnieni przez rodziców, mogą uczestniczyć w zajęciach prowadzonych w ramach zespołu lub punktu. Ponadto nauczyciel prowadzący zajęcia w zespole lub punkcie obowiązany jest współpracować z rodzinami dzieci uczęszczających na zajęcia, w szczególności poprzez:
1) korzystanie z pomocy rodziców (prawnych opiekunów) lub innych pełnoletnich członków rodzin dzieci, upoważnionych przez rodziców, w sprawowaniu opieki nad dziećmi w czasie prowadzenia zajęć;
2) prowadzenie konsultacji i udzielanie porad rodzicom w zakresie pracy z dziećmi.

Przebieg działalności wychowawczej i opiekuńczej z dziećmi w zespole lub punkcie w danym roku szkolnym jest dokumentowany w formie dziennika zajęć zespołu lub punktu. W dzienniku zajęć wpisuje się nazwiska i imiona dzieci uczęszczających na zajęcia, daty i miejsca ich urodzenia, nazwiska i imiona rodziców (prawnych opiekunów) i adresy ich zamieszkania. W dzienniku zajęć należy odnotowywać również obecność dzieci na zajęciach dydaktyczno-wychowawczych. Nauczyciel ma obowiązek potwierdzić podpisem w dzienniku zajęć przeprowadzenie zajęć dydaktyczno-wychowawczych w danym dniu.

Więcej w publikacji:
Prawo Oświatowe
Zamów Prawo Oświatowe